Chapter 2 of 2

100%

Telangana (TSBIE)Class 10 Telugu★ 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లో 11 పాఠాలలో పదవది (డిసెంబరు నెల, పేజీ 99-109). ఇది 'ప్రాచీన పద్యం' (కావ్య ప్రక్రియ) విభాగానికి చెందినది. ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — అది ఇంకా సేకరించలేదు; ప్రస్తుతానికి ఈ వెయిటేజ్ పాఠం స్థానం, ప్రక్రియ ఆధారంగా మాత్రమే. మూలం: SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 eTextbook (scert.telangana.gov.in) పేజీలు 99-109 నుండి నేరుగా చదవబడింది.

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని పదవ పాఠం — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ఘట్టం. వేదవ్యాస మహర్షి కాశీలో భిక్ష దొరకక కోపంతో నగరాన్ని శపించబోగా, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి ఆకలి వివేకాన్ని ఎలా కప్పివేస్తుందో బోధించి, ఆతిథ్యమిచ్చిన కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

⏱ 12 min readMedium difficulty✓ Free · TSBIE syllabus

Worksheet

Podcast

Listen as a conversation

A teacher & a student talk through the chapter — in your language.

Mind Map

The chapter at a glance

Every concept and exam-favourite branch — revisable in 5 minutes.

…

Study Guide

Night-before notes

Key points, glossary and the questions most likely to show up.

…

VocabularyBuild your vocabularyLexiGenome mines the key words and schedules them with spaced repetition.Mine words →

By the end of this chapter you'll be able to…

1'భిక్ష' పాఠం శ్రీనాథుని 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఘట్టమని చెప్పగలగడం
2శ్రీనాథుని జీవిత విశేషాలు, ఆయన పొందిన 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదు వెనుక కథ చెప్పగలగడం
3వ్యాసుడికి వరుసగా రెండు రోజులు భిక్ష ఎందుకు దొరకలేదో, అతను ఎందుకు కోపగించాడో వివరించగలగడం
4పార్వతీదేవి వ్యాసుడికి ఏమని బోధించిందో క్రమంగా వివరించగలగడం
5'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' అనే నీతిని సొంత మాటల్లో చెప్పగలగడం
6వ్యాసుడు తన శిష్యుల కోసం ఆహ్వానాన్ని మొదట ఎందుకు నిరాకరించాడో వివరించగలగడం
7ఇచ్చిన పద్యభాగానికి ప్రసంగం, భావం చెప్పగలగడం
8పాఠంలో ఉపయోగించిన వివిధ పద్య ఛందస్సులను (తేటగీతి, సీసం, కందం, శార్దూలవిక్రీడితం) గుర్తించగలగడం
9సీసపద్య లక్షణాలను (నాలుగు పాదాలు, ఆరు ఇంద్రగణాలు + రెండు సూర్యగణాలు) చెప్పగలగడం

💡

Why this chapter matters

ఈ పాఠం కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ప్రసిద్ధ ఘట్టాన్ని బోధిస్తుంది — వేదవ్యాస మహర్షి సైతం ఆకలికి లొంగి వివేకం కోల్పోవడం, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి బుద్ధి చెప్పడం. 'ఓ మునీశ్వర! వినవయ్య యున్న యూరుక గన్నతల్లియు నొక్క రూపన్న రీతి' అనే పద్యం 'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' అనే నీతికి అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉదాహరణలలో ఒకటి. ఈ అధ్యాయం SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం పేజీలు 99-109 నుండి నేరుగా చదివి రాయబడింది, ఏ గైడు నుండో కాదు.

Before you start — revise these

A 5-minute refresher here will save you 30 minutes of confusion below.

🔗

కావ్య ప్రక్రియ అంటే ఏమిటో ప్రాథమిక అవగాహన

🔗

కాశీ నగరం, వ్యాస మహర్షి గురించి సాధారణ పరిచయం

🔗

తెలుగు పద్య ఛందస్సుల (తేటగీతి, సీసం, కందం) ప్రాథమిక గుర్తింపు

🔗

ప్రకృతి-వికృతి, పర్యాయపదాల భావన

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

"ఓ మునీశ్వర! వినవయ్య యున్న యూరుక గన్నతల్లియు నొక్క రూపన్న రీతి యటు విశేషించి శివుని యర్ధాంగలక్ష్మి కాశి; యివ్వీటిమీదఁ నాగ్రహము దగునె?"

— శ్రీనాథుడు, కాశీఖండము, సప్తమాశ్వాసము

1. ఈ పాఠంలో ఏముంది

'భిక్ష' తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) పుస్తకంలోని పదవ పాఠం (పేజీ 99, డిసెంబరు నెలలో బోధించబడేది). ఇది ప్రాచీన పద్యం విభాగానికి, కావ్య ప్రక్రియకు చెందినది — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' అనే మహాకావ్యం, సప్తమాశ్వాసము (ఏడవ భాగం) నుండి తీసుకోబడిన ఘట్టం ఇది.

ఈ పాఠం దేని గురించి. వేదవ్యాస మహర్షి తన పదివేల మంది శిష్యులతో కాశీనగరంలో నివసిస్తూ, ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్నం బ్రాహ్మణ వీధుల్లో భిక్షాటనం చేస్తుంటాడు. ఒకరోజు ఏ ఇంటివారూ భిక్ష పెట్టకపోగా, ఆకలితో కోపావేశుడైన వ్యాసుడు కాశీనగరాన్నే శపించబోతాడు. ఆ క్షణంలో పార్వతీదేవి ఒక సామాన్య స్త్రీ వేషంలో ప్రత్యక్షమై, ఆకలి వల్ల వివేకం కోల్పోవడం తగదని, తన సొంత ఊరిని తల్లితో సమానంగా చూడాలని బోధించి, వ్యాసుడిని శిష్యులతో సహా తన ఇంటికి భోజనానికి ఆహ్వానిస్తుంది. ఆకలి మనిషి విచక్షణను ఎలా దెబ్బతీస్తుందో, సహనం ఎంత అవసరమో తెలియజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

2. కవి పరిచయం — శ్రీనాథుడు (1380–1470)

తల్లిదండ్రులు, కాలం. శ్రీనాథుని తల్లిదండ్రులు మారయ, భీమాంబ. ఈయన కాలం సుమారు క్రీ.శ. 1380–1470 (ఊహాచిత్రం మాత్రమే లభ్యం — సమకాలీన చిత్రం లేదు).
ఆస్థాన సంబంధాలు. కొండవీటిని పరిపాలించిన పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఆస్థానంలో విద్యాధికారిగా (Minister of Education వంటి హోదా) పనిచేశాడు. తరువాత విజయనగర ప్రౌఢదేవరాయల ఆస్థానానికి వెళ్ళి, అక్కడి కవి 'గౌడడిండిమభట్టు'ను వాదనా పటిమతో ఓడించి, రాజు నుండి కనకాభిషేకాన్ని, 'కవిసార్వభౌమ' అనే బిరుదును పొందాడు.
ప్రధాన రచనలు. మరుత్తరాట్చరిత్ర, శాలివాహన సప్తశతి, పండితారాధ్య చరిత్ర, శృంగార నైషధం, భీమఖండం, కాశీఖండం, హరవిలాసం, ధనంజయవిజయం, క్రీడాభిరామం, శివరాత్రి మాహాత్మ్యం, పల్నాటి వీరచరిత్ర, నందనందన చరిత్ర — వీటన్నింటి రచయిత శ్రీనాథుడే.
శైలి, ప్రత్యేకత. ఉద్దండలీల (అనర్గళమైన పాండిత్య ప్రదర్శన), ఉభయవాక్ప్రౌఢి (సంస్కృతాంధ్రాలు రెండింటిలో సమాన ప్రావీణ్యం), రసాభ్యుచితబంధం, సూక్తివైచిత్రి — ఇవి తన కవితా లక్షణాలుగా శ్రీనాథుడు స్వయంగా చెప్పుకున్నాడు. చమత్కారానికి, లోకానుశీలనకు, రసజ్ఞతకు, జీవితవిధానానికి అద్దం పట్టే చాటువులు (ఆశు కవిత్వపు చిన్న పద్యాలు) చాలా చెప్పాడు. సీసపద్య రచనలో మేటిగా పేరుపొందాడు.
తన గురించి తానే. కాశీఖండం మొదటి ఆశ్వాసంలో శ్రీనాథుడు తన శైలిని ఇలా వర్ణించుకున్నాడు —

"వచియింతు వేములవాడ భీమన భంగి నుద్దండలీల నొక్కొక్కమాటు భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున నుభయవాక్ప్రౌఢి నొక్కొక్కమాటు వాక్రుత్తు తిక్కయజ్వ ప్రకారము రసా భ్యుచిత బంధమున నొక్కొక్కమాటు పరిఢవింతు ప్రబంధపరమేశ్వరుని రేవ సూక్తివైచిత్రి నొక్కొక్కమాటు"

"నైషధాది మహాప్రబంధములు పెక్కు చెప్పినాడవు మాకు నాశ్రితుడ వనఘ ఇపుడు చెప్పుదొడంగిన యీ ప్రబంధ మంకితము సేయు వీరభద్రయ్య పేర" — (కాశీ 1-18)

భావం: "వేములవాడ భీమకవి పద్ధతిలో ఉద్దండ లీలగా ఒకసారి మాట్లాడతాను; నన్నయభట్టు మార్గంలో రెండు భాషల్లోనూ సమాన ప్రౌఢితతో మరోసారి పలుకుతాను; తిక్కనసోమయాజి పద్ధతిలో రసౌచిత్యంతో ఇంకోసారి చెబుతాను; ప్రబంధపరమేశ్వరుడైన (శ్రీనాథుని ఇష్టదైవం) సూక్తివైచిత్రితో మరోసారి రచిస్తాను." ఈ పద్యంలో శ్రీనాథుడు తనను తాను తెలుగు సాహిత్య పరంపరలోని ముగ్గురు మహాకవుల (భీమకవి, నన్నయ, తిక్కన) శైలుల మేళవింపుగా చిత్రించుకున్నాడు — ఇంతటి ఆత్మవిశ్వాసం తెలుగు కవులలో అరుదు.

3. పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

వేదవిభజన చేసి, పంచమవేదంగా మహాభారతాన్ని రచించి, అష్టాదశ (18) పురాణాలను రచించిన బ్రహ్మజ్ఞాని వేదవ్యాసుడు పరమపవిత్రమైన, పరమేశ్వరునికి ప్రీతిపాత్రమైన కాశీలో తన పదివేలమంది శిష్యులతో కొంతకాలం నివసించాడు. బ్రాహ్మీముహూర్తంలో నిద్రలేచి, ప్రాతర్విధులను పూర్తిగావించి శిష్యులతో కాశీనగరంలో భిక్షాటనం చేసేవాడు. శిష్యులు, తానూ వేరువేరుగా తెచ్చిన భిక్షలో సగం అతిథి అభ్యాగతులకు సమర్పించి, మిగిలింది భుజించేవారు. ఒకరోజున కాశీ విశ్వనాథుడు వ్యాసుడిని పరీక్షించాలని సంకల్పించాడు — ఆ సందర్భంగా జరిగిన సంఘటనే ఈ పాఠం.

ఈ కథ ఎందుకు నేటికీ ప్రాసంగికం. ఆకలి ఎంతటివారినైనా విచక్షణ కోల్పోయేలా చేస్తుంది. ఇది మంచిది కాదని తెలియజెప్పడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం — వేదవిభజన చేసిన మహర్షి కూడా ఆకలికి లొంగిపోయే మనిషి మాత్రమేనని చూపించడం ద్వారా, కోపాన్ని అదుపులో ఉంచుకోవడం అనే విలువను శ్రీనాథుడు హాస్యం, గౌరవం రెండూ మిళితం చేసి బోధిస్తాడు.

4. వ్యాసుని భిక్షాటనం — నిరాకరణలు

పాఠం ప్రారంభంలో వ్యాసుని నిత్య భిక్షాటన విధానాన్ని శ్రీనాథుడు ఇలా వర్ణిస్తాడు —

"నెట్టుకొని కాయ బీఠెండ పట్టపగలు తాను శిష్యులు నిల్లల్లు దప్పకుండ గాశికా విప్రగృహ వాటికల నొనర్చు నఖిల విద్యాగురుండు భిక్షాటనంబు"

భావం: "మండుటెండను ఓర్చుకుంటూ, మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ, తానూ తన శిష్యులూ కాశీలోని బ్రాహ్మణ గృహాల వీధుల్లో ఒక్క ఇల్లు కూడా వదలకుండా, సకల విద్యలకూ గురువైన వ్యాసుడు భిక్షాటనం చేస్తాడు."

కానీ ఆ రోజు పరిస్థితి వేరుగా ఉంటుంది. ఒక ఇల్లు "వండుతున్నాం" అంటుంది; మరో స్త్రీ "మళ్ళీ రండి" అంటుంది; ఇంకొకామె ఈరోజు వ్రతం (దేవకార్యం) అని చెబుతుంది; వేరొకామె తలుపే తెరవదు. సాధారణంగా కాశీనగరంలోని గృహిణులు అన్నపూర్ణాదేవికి ప్రియమైన చెలులుగా పేరుగాంచినవారు — వచ్చిన అతిథిని ఆవుపేడతో శుభ్రం చేసిన గడపతో, ముగ్గులతో, పాదప్రక్షాళనతో, పూలు-గంధంతో సాదరంగా ఆహ్వానించి, స్వచ్ఛమైన బంగారు గరిటెతో నెయ్యి కలిపిన అన్నం, పండ్లు, పరమాన్నం సమర్పించడం ఆనవాయితీ. కానీ ఆ ఒక్కరోజే అందుకు భిన్నంగా జరుగుతుంది — దానితో బాధపడిన వ్యాసుడు, "ఈరోజుకు ఉపవాసమే గతి, రేపైనా పారణ దొరుకుతుందో లేదో" అనుకుంటూ శిష్యులతో ఆ రాత్రి మఠంలో గడుపుతాడు.

పాఠం మొదలవడానికి ముందు, పుస్తకం విద్యార్థులను ఆలోచింపజేయడానికి ఒక ప్రత్యేక పద్యాన్ని ఇస్తుంది — "తనకోపమె తనశత్రువు, తనశాంతమె తనకురక్ష, దయ చుట్టంబౌc, దనసంతోషమె స్వర్గము, తనదుఃఖమె నరకమండ్రు తథ్యము సుమతీ" (తన కోపమే తనకు శత్రువు, తన శాంతమే తనకు రక్ష, దయే బంధువు, తన సంతోషమే స్వర్గం, తన దుఃఖమే నరకం అని చెప్పే నీతి పద్యం). ఇది భిక్ష పాఠంలోని పద్యం కాకపోయినా, కోపం వల్ల మనిషికే నష్టమని ముందుగానే సూచించే ప్రవేశిక వ్యాఖ్య — ఇది ఖచ్చితంగా వ్యాసుని కథకు వర్తిస్తుంది.

5. కోపావేశం — శాపము

మరునాడు కూడా అదే పరిస్థితి పునరావృతమవుతుంది. యథావిధిగా మధ్యాహ్న సమయానికి శిష్యులు, వ్యాసుడు వేరువేరుగా విప్రవాటికల్లో భిక్షాటనం చేయసాగారు. కానీ మొదటిరోజులాగానే విశ్వనాథుని మాయవల్ల ఏ ఇళ్ళూ భిక్ష పెట్టలేదు. దానితో బాధపడి, కోపంతో వ్యాసుడు తన భిక్షాపాత్రను నట్టనడివీధిలో విసిరికొట్టి ఆవేశంతో ఇలా శపించబోతాడు —

భావం (తాత్పర్యం): "ఈ కాశీ పట్టణంలో నివసించేవారికి మూడు తరాలదాకా ధనం, విద్య, మోక్షం లేకుండుగాక!"

ఆకలిదప్పులచే బాధపడుతున్న వ్యాసుడు (పరాశర మహర్షి కుమారుడు గనుక 'పారాశర్యుడు' అని కూడా పిలవబడతాడు) ఈ శాపాన్ని పలుకుతున్న క్షణంలోనే, సాధారణ మనిషి వేషంలో ఒక బ్రాహ్మణమందిరం వాకిట నిలిచి ఉంటాడు. సరిగ్గా అదే క్షణంలో పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది.

<figcaption>భిక్ష కథ యొక్క ప్రవాహం — భిక్షాటనం నుండి ఆతిథ్యం వరకు</figcaption>

6. పార్వతీదేవి దర్శనం — బోధ

వేదపురాణశాస్త్రాలను స్వయంగా నిర్దేశించే జ్ఞానస్వరూపిణి, కాశీనగరమనే స్వర్ణశిఖరాన్ని అధిరోహించిన ఆదిశక్తి — ఆ ముత్తైదువ చేతికి ధరించిన రత్నకంకణాలు ఘల్లుఘల్లుమనేలా చెయ్యి ఊపుతూ వ్యాసుడిని ఇలా పిలుస్తుంది —

"వేదపురాణశాస్త్ర పదవీ నదవీయసియైన పెద్ద ముత్తైదువ కాశికానగర హాటకపీఠ శిఖాధిరూఢ య య్యాదిమ శక్తి, సంయమివరా! యిటు రమ్మని పిల్చె హస్తసం జ్ఞాదరలీల రత్నఖచితాభరణంబులు ఘల్లు ఘల్లనన్"

భావం: "వేదపురాణశాస్త్రాల పదవికి అత్యంత సన్నిహితురాలైన ఆ మహాసాధ్వి — కాశీనగరమనే బంగారు పీఠాన్ని అధిరోహించిన ఆదిశక్తి — 'ఓ సంయమీంద్రా (శ్రేష్ఠమైన ఋషీ)! ఇటు రా' అని చేతితో సైగ చేస్తూ, తన రత్నాల ఆభరణాలు ఘల్లుఘల్లుమని మోగేలా పిలిచింది."

వ్యాసుడు ఆకలితో ఏడుస్తున్నాడని చూసి, ఆమె చిన్న చిరునవ్వుతో నిష్ఠూరమాడుతుంది —

"ఆకటంబుగ నిప్పు మాధుకర భిక్షాన్నంబు భక్షింపగా లేకున్నం గదు నంగలార్చెదవు మేలే? లెస్స! శాంతుండవే! నీకంటెన్ మతిహీనులే కటకటా! నీవార ముష్టింపచుల్ శాకాహారులుక గంధభోజులు, శిలోంచ్రప్రకముల్ తాపసుల్!"

భావం: "ఇప్పుడు మాధుకర భిక్షాన్నం దొరకలేదని ఇలా ఏడుస్తున్నావా? ఇది మంచిదేనా? శాంతస్వభావుడివి కదా నువ్వు! అయ్యో, కటకటా — వరిగింజలు ఏరుకుని బతికేవారు, శాకాహారులు, గంధాదులు తినేవారు, ఏరుకున్న ధాన్యంతో కాలం గడిపే తాపసులు నీకంటే తెలివితక్కువవారా?" ఇక్కడ ఆమె వ్యంగ్యంగా అడుగుతుంది — అడవుల్లో అరకొర ఆహారంతో కాలం గడిపే సామాన్య తాపసులు సైతం సహనం కోల్పోరు, మరి వేదవిభజన చేసిన మహర్షివైన నీవు ఒక్కపూట భిక్ష దొరకలేదని కోపగించడం తగునా అని.

ఆమె తన బోధను మరింత స్పష్టం చేస్తూ, కాశీపై కోపం తగదని ఇలా చెబుతుంది —

"ఓ మునీశ్వర! వినవయ్య యున్న యూరుక గన్నతల్లియు నొక్క రూపన్న రీతి యటు విశేషించి శివుని యర్ధాంగలక్ష్మి కాశి; యివ్వీటిమీదఁ నాగ్రహము దగునె?"

భావం: "ఓ మునిశ్రేష్ఠా! విను — తాను నివసించే ఊరు, కన్నతల్లి ఒకే రూపమని నీతి చెబుతుంది. అంతేకాక, ఈ కాశీ సాక్షాత్తూ శివుని అర్ధాంగలక్ష్మి (పార్వతీదేవియే) — అటువంటి ఈ నగరం మీద కోపం చూపించడం తగునా?" ఈ పద్యం పాఠ్యపుస్తకంలో ప్రత్యేక గుర్తుతో కంఠస్థం చేయవలసినదిగా సూచించబడింది — 'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' అనే నీతిని ఇంత సూటిగా చెప్పడమే దీని ప్రాముఖ్యత.

కేవలం భిక్ష దొరకలేదన్న కారణంతో ఇంత విశిష్టమైన నగరాన్ని శపించడం మంచిది కాదని, చాలా ఆకలితో ఉన్న వ్యాసుడిని మరింత బాధపెట్టడం తమ ఇంటికి తగదని చెప్పి, ఆ మహాసాధ్వి తన ఇంటికి భోజనానికి రావలసిందిగా ఆహ్వానిస్తుంది.

7. ఆతిథ్యం — విందు భోజనం

ఆహ్వానం విన్న వ్యాసుడు వెంటనే సంతోషంగా అంగీకరించడు — తన నియమాన్ని గుర్తుచేస్తాడు —

"అస్తమింపగఁజేసినాడ దహనమకరుడు శిష్యులేగాక యయ్యుతంబు చిగురుబోడి! వ్రతము తప్పి భుజింపంగ వలను గాదు నేడు నిన్నటి మఱునాడు నిక్కువంబు"

భావం: "సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు, ఓ లేత లతలాంటి స్త్రీ! నా శిష్యులు లేకుండా నేనొక్కడినే భోజనం చేయడం నా వ్రతానికి విరుద్ధం. కాబట్టి ఈనాడు కూడా నిన్నటిలాగే (ఉపవాసమే) ఖాయం." — తనతోపాటు తన శిష్యగణమంతా భోజనం చేస్తే తప్ప తాను ఒంటరిగా ఏ ఇంటా భుజించనని వ్యాసుడు స్పష్టం చేస్తాడు.

దానికి ఆ ఇల్లాలు చిరునవ్వుతో బదులిస్తుంది —

"అనవుడు నల్ల నవ్వి కమలానన యిట్లను, లెస్సగాక, యో మునివర! నీవు శిష్యగణముంగొని చయ్యన రమ్ము విశ్వనా థుని కృప పేర్మి నెందఱతిథుల్ చనుదెంచిన గామధేనువుం బనిగొనునట్లు పెట్టుదు నపారములైన యభీప్సితాన్నముల్"

భావం: "ఇది విన్న ఆ కమలముఖి చిరునవ్వుతో, 'సరే మంచిది, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! నీ శిష్యగణమంతటినీ తీసుకుని వెంటనే రా. విశ్వనాథుని దయవల్ల ఎంతమంది అతిథులు వచ్చినా కామధేనువులా కోరిన పదార్థాలన్నీ అపరిమితంగా వడ్డిస్తాను' అని చెప్పింది."

ఇది విని వ్యాసుడు "మహాప్రసాదం" అని సంతోషంగా అంగీకరించి, శిష్యులను వెంటబెట్టుకుని గంగానదికి వెళ్ళి స్నాన-ఆచమనాదులు పూర్తి చేసుకుని తిరిగి వస్తాడు. వారి కర్రల చెప్పులు (గొడుగు ఆకారంలోని) గలగలమని మోగుతుండగా, ఆ చంద్రముఖి వారికి ఎదురువెళ్ళి ఆహ్వానిస్తుంది. శిష్యులతో వ్యాసుడు భోజనశాలలో కూర్చుంటాడు, వెంటనే వడ్డన మొదలవుతుంది. వేదవిభజన చేసిన మహర్షిని సైతం ఆకలి ఎంతగా కలవరపెట్టిందో, ఆ మహాసాధ్వి రూపంలోని దైవశక్తి ఎంత సహనంతో, వాత్సల్యంతో అతనికి బుద్ధి చెప్పి ఆదరించిందో చూపించడంతో పాఠం ముగుస్తుంది.

8. భాషా సౌందర్యం — అలంకారాలు, ఛందస్సు

వ్యతిరేకాలంకారం — భిక్ష దొరకని రెండు రోజుల నిరాశకు, కాశీ గృహిణుల ఆదర్శ ఆతిథ్య సంప్రదాయపు వర్ణనకు మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం చూపించడం.
రూపకం/ఉత్ప్రేక్ష — పార్వతీదేవిని 'కామధేనువు'తో పోల్చడం (కోరిన పదార్థాలన్నీ అపరిమితంగా ఇచ్చే శక్తిగా).
వ్యంగ్యం — "నీకంటెన్ మతిహీనులే కటకటా!" అంటూ శాకాహారులు, తాపసులతో పోల్చి వ్యాసుడిని చురక వేయడం.
ఛందస్సు — ఈ పాఠంలో తేటగీతి (1, 2, 5, 11, 13, 16), సీసం (3), కందం (4), వచనం (6, 8, 12, 15), శార్దూలవిక్రీడితం (10), ఉత్పలమాల (9), చంపకమాల (14) — దాదాపు అన్ని ప్రధాన పద్య ఛందస్సులూ ఒకే పాఠంలో కనిపిస్తాయి, ఇది శ్రీనాథుని ఛందోనైపుణ్యానికి తార్కాణం.
సీసపద్య లక్షణం. పాఠంలోని సీస పద్యానికి (3వ పద్యం) నాలుగు పాదాలుంటాయి; ప్రతిపాదంలో ఆరు ఇంద్రగణాలు, రెండు సూర్యగణాలు వరుసగా ఉంటాయి; ప్రతి పద్యపాదం రెండు సమభాగాలుగా ఉండి, మూడో గణంలోని మొదటి అక్షరం యతిమైత్రి కలిగి ఉంటుంది; ప్రాసనియమం లేదు; సీసపద్యం తేటగీతి లేదా ఆటవెలదితో ముగుస్తుంది.
రసం — ముఖ్యంగా హాస్యరసం (పార్వతీదేవి వ్యాసుడిని ఆటపట్టించే తీరులో), దానికి తోడు భక్తిరసం, శాంతరసం కూడా కలగలిసి ఉంటాయి.

ప్రకృతి-వికృతి పదాలు. ఈ పాఠంలో ప్రకృతి (తత్సమ) పదాలకు వికృతి (తద్భవ) రూపాలు గుర్తించే అభ్యాసం ఉంది — విద్య→విద్దె, భిక్ష→బిచ్చం, యాత్ర→జాతర, మత్స్యము→మచ్చి, రత్నము→రత్తము, పంక్తి→బంతి. ఇలాంటి జతలు వ్యాకరణాంశాల ప్రశ్నలకు కీలకం.

పర్యాయపదాలు, అర్థాలు. పాఠం చివర ఇచ్చిన భాషాంశాల అభ్యాసంలో ఈ పదాలకు పర్యాయపదాలు రాయమని అడుగుతారు — ద్వారవాటంబు (తలుపు, గుమ్మం), ప్రక్షాళితం (కడిగినది), పసిడి (బంగారం), పారాశర్యుడు (వ్యాసుడు), ఆగ్రహము (కోపం), అహిమకరుడు (సూర్యుడు). వాక్యాల్లో నానార్థాలు (ఒకే పదానికి వేర్వేరు అర్థాలు) గుర్తించే అభ్యాసం కూడా ఉంది — ఉదాహరణకు 'వీడు' (ఇతను / వదిలిపెట్టు), 'రాజు' (ప్రభువు / చంద్రుడు) వంటి పదాలు వాక్యాన్ని బట్టి అర్థం మారతాయి.

ప్రాజెక్టు పని, సూక్తి. పాఠం చివర పాఠ్యపుస్తకం ఒక ప్రాజెక్టు పనిని సూచిస్తుంది — శ్రీనాథుడు రచించిన ఏవైనా 5 పద్యాలు సేకరించడం, లేదా కాశీపట్టణ విశేషాలు తెలుసుకుని రాయడం. అధ్యాయం చివర ఇచ్చిన సూక్తి మహాభారతం ఉద్యోగపర్వం నుండి తీసుకోబడింది — "మేధావి ఎన్నికష్టాలుపడ్డ, శుద్ధమైన నడవడిని, జీవనాన్ని వదలడు. దానివల్లనే అతడు ప్రతిష్టను, ఉత్తమ గతులనూ పొందుతాడు." ఇది కూడా బలి, వ్యాసుడు వంటి పాత్రలు తమ నియమాలకు ఎందుకు కట్టుబడతారో అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

9. పద్యార్థ ఆధారిత అభ్యాసం

పద్యభాగం 1

"ఓ మునీశ్వర! వినవయ్య యున్న యూరుక గన్నతల్లియు నొక్క రూపన్న రీతి యటు విశేషించి శివుని యర్ధాంగలక్ష్మి కాశి; యివ్వీటిమీదఁ నాగ్రహము దగునె?"

పదవిజ్ఞానం — మునీశ్వరుడు: మునిశ్రేష్ఠుడు; అర్ధాంగలక్ష్మి: సగం శరీరమైన దేవత (పార్వతి).

ఈ మాటలు ఎవరు, ఎవరితో అంటున్నారు?
'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' అనే భావాన్ని ఈ పద్యం ఎలా చెబుతుంది?
కాశీని 'శివుని అర్ధాంగలక్ష్మి' అని ఎందుకు అన్నారు?

పద్యభాగం 2

"ఆకటంబుగ నిప్పు మాధుకర భిక్షాన్నంబు భక్షింపగా లేకున్నం గదు నంగలార్చెదవు మేలే? లెస్స! శాంతుండవే! నీకంటెన్ మతిహీనులే కటకటా! నీవార ముష్టింపచుల్ శాకాహారులుక గంధభోజులు, శిలోంచ్రప్రకముల్ తాపసుల్!"

పదవిజ్ఞానం — మాధుకరభిక్ష: తేనెటీగలా కొద్దికొద్దిగా అనేక ఇళ్ళలో అడిగి పొందే భిక్ష; శిలోంచ్రప్రకముల్: ఏరుకున్న ధాన్యంతో బతికేవారు.

ఈ మాటలు ఎవరు, ఎవరితో అంటున్నారు?
వ్యాసుడిని ఎవరితో పోల్చి ఆమె చురక వేస్తుంది?
ఈ పద్యంలోని కేంద్ర బోధ ఏమిటి?

పద్యభాగం 3

"అనవుడు నల్ల నవ్వి కమలానన యిట్లను, లెస్సగాక, యో మునివర! నీవు శిష్యగణముంగొని చయ్యన రమ్ము విశ్వనా థుని కృప పేర్మి నెందఱతిథుల్ చనుదెంచిన గామధేనువుం బనిగొనునట్లు పెట్టుదు నపారములైన యభీప్సితాన్నముల్"

పదవిజ్ఞానం — కమలానన: పద్మం వంటి ముఖం కలది; అభీప్సితాన్నములు: కోరిన ఆహార పదార్థాలు.

వ్యాసుడు ముందుగా ఏమని చెప్పి ఆహ్వానాన్ని తిరస్కరించబోయాడు?
ఆమె ఏమని బదులిచ్చి అతన్ని ఒప్పిస్తుంది?
ఆమెను కామధేనువుతో ఎందుకు పోల్చారు?

10. సారాంశం

'భిక్ష' శ్రీనాథుని కాశీఖండం సప్తమాశ్వాసంలోని ఘట్టం. వేదవ్యాసుడు శిష్యులతో కాశీలో నిత్యం భిక్షాటనం చేస్తుండగా, ఒక సందర్భంలో వరుసగా రెండు రోజులు భిక్ష దొరకక, ఆకలితో కోపావేశుడై కాశీనగరాన్నే శపించబోతాడు. అదే క్షణంలో పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో ప్రత్యక్షమై, ఆకలి వివేకాన్ని కప్పివేస్తుందని, సొంత ఊరు తల్లితో సమానమని బోధించి, శిష్యులతో సహా తన ఇంటికి విందుకు ఆహ్వానిస్తుంది. ఇది తినడానికి ఏమీ లేని స్థితిలో కూడా సహనం కోల్పోకూడదని, ఒక నగరాన్ని లేదా ఊరిని తల్లిగా గౌరవించాలని తెలియజేసే నీతికథ.

పరిశిష్టం — పదకోశం

పదం	అర్థం
మాధుకరభిక్ష	తేనెటీగలా అనేక ఇళ్ళలో కొద్దికొద్దిగా అడిగే భిక్ష
పారాశర్యుడు	పరాశర మహర్షి కుమారుడు (వ్యాసుడు)
ధరణీసురుడు	బ్రాహ్మణుడు
ముత్తైదువ	పునిస్త్రీ, పెద్దరికం గల స్త్రీ
సంయమీంద్రుడు	శ్రేష్ఠమైన ముని (ఇంద్రియనిగ్రహం గలవాడు)
అహిమకరుడు	సూర్యుడు
దహనమకరుడు	సూర్యుడు
ద్వారవాటంబు	ఇంటి గుమ్మం, తలుపు
ప్రక్షాళితం	కడిగినది
శిలోంచ్రప్రకముల్	ఏరుకున్న ధాన్యంతో బతికే వారు

Key formulas & results

Everything you need to memorise, in one card. Screenshot this for revision.

పాఠం మూలం

'భిక్ష' = 'కాశీఖండము', సప్తమాశ్వాసము (7వ ఆశ్వాసము) లోని ఒక ఘట్టం

శ్రీనాథుడు రచించిన తెలుగు మహాకావ్యం, 15వ శతాబ్దం

కథా క్రమం

వ్యాసుని నిత్య భిక్షాటనం → రెండు రోజులూ భిక్ష దొరకకపోవడం → కోపావేశం-శాపం → పార్వతీదేవి దర్శనం → బోధ → ఆతిథ్యం

పద్యార్థ ఆధారిత ప్రశ్నలకు ఈ క్రమం గుర్తుంటే ప్రసంగం సులభంగా గుర్తించవచ్చు

వ్యాసుని శాపం సారాంశం

ఈ కాశీ పట్టణంలో నివసించేవారికి మూడు తరాలదాకా ధనం, విద్య, మోక్షం లేకుండుగాక

ఆకలితో కోపావేశుడైన వ్యాసుడు పలుకబోయిన శాపం

పార్వతీదేవి బోధ సారాంశం

ఆకలి వల్ల వివేకం కోల్పోరాదు; సొంత ఊరు కన్నతల్లితో సమానం; కాశీ శివుని అర్ధాంగలక్ష్మి

పద్యం పాఠ్యపుస్తకంలో ప్రత్యేక గుర్తుతో కంఠస్థం చేయవలసినదిగా సూచించబడింది

సీసపద్య లక్షణం

4 పాదాలు; ప్రతిపాదంలో 6 ఇంద్రగణాలు + 2 సూర్యగణాలు; ప్రాసనియమం లేదు; తేటగీతి/ఆటవెలదితో ముగింపు

పాఠంలోని 3వ పద్యం (మునిగిట గోమయంబున...) ఈ లక్షణాలకు ఉదాహరణ

పాఠంలోని ఛందోరీతులు

తేటగీతి + సీసం + కందం + వచనం + శార్దూలవిక్రీడితం + ఉత్పలమాల + చంపకమాల = 7 రీతులు

ఒకే పాఠంలో ఇన్ని ఛందోరీతులు కనిపించడం శ్రీనాథుని ఛందోనైపుణ్యానికి తార్కాణం

ప్రకృతి-వికృతి జతలు

విద్య→విద్దె, భిక్ష→బిచ్చం, యాత్ర→జాతర, మత్స్యము→మచ్చి, రత్నము→రత్తము, పంక్తి→బంతి

భాషాంశాల అభ్యాసంలో అడిగే ప్రశ్నలకు నేరుగా ఉపయోగపడే జాబితా

పాఠం స్థానం

పాఠం 10 / 11, పేజీలు 99-109, డిసెంబరు నెల బోధన

10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లో దానశీలము (పాఠం 1) తరువాత రెండో ప్రాచీన పద్యం విభాగపు పాఠం

శ్రీనాథుని ప్రధాన బిరుదు, రచనల సంఖ్య

కవిసార్వభౌమ బిరుదు + 12కు పైగా ప్రధాన రచనలు (కావ్యాలు, చాటువులు కలిపి)

కవి పరిచయ ప్రశ్నలకు ఈ రెండు వివరాలు ప్రధానంగా అడుగుతారు

⚠️

Common mistakes & fixes

These are the exact errors that cost students marks in board exams. Read them once, save yourself the trouble.

WATCH OUT

✗ వ్యాసుడు నిజంగా ఆకలితో కాశీని శపించాడని, ఆ శాపం ఫలించిందని అనుకోవడం

✓ పాఠంలో వ్యాసుడు శాపం పలకబోగానే పార్వతీదేవి ప్రత్యక్షమై అతన్ని ఆపుతుంది — శాపం పూర్తిగా ఫలించకముందే కథ మలుపు తిరుగుతుంది. పాఠం నొక్కి చెప్పేది ఆకలి వల్ల కలిగే క్షణికమైన ఆవేశాన్ని, దానిని అధిగమించడాన్ని.

WATCH OUT

✗ పార్వతీదేవి వచ్చిన వెంటనే వ్యాసుడు ఆమెను గుర్తించాడని అనుకోవడం

✓ పాఠంలో ఆమె 'సామాన్య స్త్రీ వేషంలో' వచ్చినట్లు స్పష్టంగా చెప్పబడింది — వ్యాసుడు ఆమెను ఒక సాధారణ గృహిణిగానే భావించి సంభాషిస్తాడు, ఆమె దైవస్వరూపమని పాఠకుడికి మాత్రమే తెలుస్తుంది.

WATCH OUT

✗ వ్యాసుడు ఆహ్వానాన్ని వెంటనే, ఎలాంటి షరతూ లేకుండా అంగీకరించాడని అనుకోవడం

✓ వాస్తవానికి వ్యాసుడు మొదట తిరస్కరించాడు — తన శిష్యులందరూ కూడా భోజనం చేస్తే తప్ప తానొక్కడే ఏ ఇంటా భుజించనని స్పష్టం చేశాడు. పార్వతీదేవి ఎంతమంది అతిథులైనా భోజనం ఏర్పాటు చేస్తానని హామీ ఇచ్చాకే అతను అంగీకరించాడు.

WATCH OUT

✗ ఈ పాఠాన్ని కేవలం మతపరమైన కథగా మాత్రమే చూడటం

✓ పాఠం యొక్క కేంద్ర బోధన నైతికమైనది — ఆకలి వంటి శారీరక అవసరాలు మనిషి విచక్షణను ఎలా దెబ్బతీస్తాయో, సహనం ఎంత అవసరమో చూపించడం. ఇది మతానికి అతీతమైన విలువ.

WATCH OUT

✗ 'మాధుకరభిక్ష' అంటే మామూలు బిచ్చమని అనుకోవడం

✓ మాధుకరభిక్ష అంటే తేనెటీగ పువ్వు పువ్వు నుండి కొద్దికొద్దిగా మకరందం సేకరించినట్లు, ఒకే ఇంటిపై ఆధారపడకుండా అనేక ఇళ్ళలో కొద్దికొద్దిగా అడిగి సేకరించే భిక్ష విధానం — గురుకుల సంప్రదాయంలో ఇది ఒక నియమబద్ధమైన జీవనశైలి, యాచన కాదు.

WATCH OUT

✗ పాఠంలోని అన్ని పద్యాలూ ఒకే ఛందస్సులో ఉన్నాయని అనుకోవడం

✓ పాఠంలో తేటగీతి, సీసం, కందం, వచనం, శార్దూలవిక్రీడితం, ఉత్పలమాల, చంపకమాల — ఏడు వేర్వేరు ఛందోరీతులు కనిపిస్తాయి. పరీక్షలో ఛందస్సు గుర్తింపు ప్రశ్నకు ఏ పద్యం ఇచ్చినా గుర్తించగలగాలి.

WATCH OUT

✗ పార్వతీదేవి వ్యాసుడిని కేవలం మందలించడానికే వచ్చిందని అనుకోవడం

✓ మందలింపుతో పాటు ఆమె అతనికి, అతని శిష్యులందరికీ కామధేనువులా అపరిమితమైన ఆతిథ్యం ఇస్తుంది — బోధ, కరుణ రెండూ కలిసిన పాత్రగా ఆమెను చూడాలి.

WATCH OUT

✗ శ్రీనాథుడు కేవలం భక్తి కావ్యాలు మాత్రమే రాశాడని అనుకోవడం

✓ శ్రీనాథుని రచనలలో పల్నాటి వీరచరిత్ర (వీర రసప్రధానం), క్రీడాభిరామం (శృంగార-హాస్య ప్రధానం), చాటు పద్యాలు (లోకానుభవ చమత్కారం) వంటివి కూడా ఉన్నాయి — అతను బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి.

Practice problems

Work through this chapter's problems as a readiness check — reveal each solution, mark yourself honestly, and get your gap report at the end.

Readiness check

Are you exam-ready for భిక్ష — శ్రీనాథుడు?

8 problems from this chapter. Try each one, reveal the worked solution, mark yourself honestly — get your gap report at the end.

8 questions~6 min

5-minute revision

The whole chapter, distilled. Read this the night before the exam.

•'భిక్ష' — శ్రీనాథుడు, 'కాశీఖండము', సప్తమాశ్వాసము
•10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) 11 పాఠాలలో పదవది — డిసెంబరు నెల
•శ్రీనాథుడు (1380-1470) — తల్లిదండ్రులు మారయ, భీమాంబ; 'కవిసార్వభౌమ' బిరుదు
•గౌడడిండిమభట్టును ఓడించి విజయనగర ఆస్థానంలో కనకాభిషేకం పొందడం
•వ్యాసుడు కాశీలో పదివేలమంది శిష్యులతో నిత్య భిక్షాటనం చేసేవాడు
•వరుసగా రెండు రోజులు భిక్ష దొరకకపోవడం — విశ్వనాథుని మాయ వల్ల జరిగిన పరీక్ష
•వ్యాసుని శాపం — కాశీవాసులకు మూడు తరాలదాకా ధనం, విద్య, మోక్షం లేకుండుగాక
•పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో ప్రత్యక్షం కావడం
•'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' — పాఠంలోని ప్రధాన నీతి
•కాశీని 'శివుని అర్ధాంగలక్ష్మి' అని అభివర్ణించడం
•వ్యాసుడు శిష్యులు లేకుండా ఒంటరిగా భుజించనని చెప్పడం
•పార్వతీదేవి కామధేనువులా అపరిమిత ఆతిథ్యం వాగ్దానం చేయడం
•ఈ పాఠంలో తేటగీతి, సీసం, కందం, శార్దూలవిక్రీడితం సహా ఏడు ఛందోరీతులు కనిపిస్తాయి
•సీసపద్య లక్షణం — 4 పాదాలు, 6 ఇంద్రగణాలు + 2 సూర్యగణాలు, తేటగీతి/ఆటవెలదితో ముగింపు

Telangana (TSBIE) marks blueprint

Where the marks come from in this chapter — so you can plan your prep.

Typical chapter weightage: ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం తెలంగాణ SSC తెలుగు అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — ఇంకా సేకరించలేదు. దిగువ వర్గాలు పాఠం స్వభావం (పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు, కవి పరిచయం) ఆధారంగా అంచనా వేయబడ్డాయి, ఖరారు కాదు.

Question type	Marks each	Typical count	What it tests
పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు (ప్రసంగం, భావం, అలంకారం)	2-4	2-3	ఇచ్చిన పద్యానికి ప్రసంగం, భావం, అలంకారం గుర్తించడం — ఈ 11 పాఠాలలో దేని నుండైనా రావచ్చు
కవి పరిచయం	4-5	1	ఏదైనా ఒక కవి జీవిత విశేషాలు, ప్రధాన రచనలు
బహుళైచ్ఛిక / స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు	1	0-2	కథా క్రమం, పాత్రల గుర్తింపు

Prep strategy

ముందుగా శ్రీనాథుని జీవిత విశేషాలు కంఠస్థం చేయండి — ఇది జీవిత చరిత్ర ప్రశ్నలకు నేరుగా ఉపయోగపడుతుంది
కథా క్రమాన్ని (భిక్షాటనం → నిరాకరణలు → కోపావేశం → పార్వతీ దర్శనం → బోధ → ఆతిథ్యం) ఒక వరుస చిత్రంలా గుర్తుంచుకోండి
ప్రత్యేక గుర్తుతో సూచించిన పద్యాన్ని (ఓ మునీశ్వర...) తప్పనిసరిగా కంఠస్థం చేయండి — ఇది పద్యభాగ ప్రశ్నలకు ప్రామాణికత ఇస్తుంది
ఇది 11 పాఠాలలో ఒకటే అని గుర్తుంచుకోండి — మిగతా పాఠాల కవి పరిచయాలను కూడా విడిగా సిద్ధం చేసుకోవాలి

Where this shows up in the real world

This chapter isn't just an exam topic — it lives in the world around you.

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ — ప్రసంగం, భావం, అలంకారం మూడు రకాల ప్రశ్నలకూ ఉపయోగపడుతుంది

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం — శ్రీనాథుని జీవితం, రచనలు

ఆకలి

ఆకలి, కోపం, సహనం వంటి మానవ స్వభావ లక్షణాలను వాస్తవ జీవితంలో అన్వయించుకునే అవకాశం

తెలుగు ఛందస్సుల (తేటగీతి

తెలుగు ఛందస్సుల (తేటగీతి, సీసం, శార్దూలవిక్రీడితం) ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు

ప్రకృతి-వికృతి

ప్రకృతి-వికృతి, పర్యాయపదాల వంటి వ్యాకరణాంశాలకు ప్రత్యక్ష అభ్యాస వనరు

Exam strategy

Battle-tested tips from teachers and toppers for this chapter.

పద్యభాగ ప్రశ్నలో ముందుగా ప్రసంగం (పాఠం, కవి పేరు) రాసి, తరువాత భావం రాయండి

కవి పరిచయంలో జననం, ఆస్థాన సంబంధాలు, ప్రధాన రచనలు, ప్రత్యేకత (కవిసార్వభౌమ బిరుదు) వేర్వేరుగా స్పష్టంగా రాయండి

అలంకారం అడిగినప్పుడు ముందుగా నిర్వచనం, తరువాత పాఠంలోని ఉదాహరణ ఇవ్వండి

సమయం తక్కువగా ఉంటే కథా క్రమాన్ని (భిక్షాటనం → నిరాకరణలు → శాపం → పార్వతీ బోధ → ఆతిథ్యం) క్రమంగా రాయండి — ఇదే పాఠం యొక్క వెన్నెముక

Going beyond the textbook

For olympiad aspirants and curious learners — topics that build on this chapter.

STRETCH

పార్వతీదేవి వ్యాసుడిని పరీక్షించే ఘట్టాన్ని, ఇతర పురాణాలలో దేవతలు మానవులను/ఋషులను వేషం మార్చి పరీక్షించే కథలతో (ఉదా: శబరి, కర్ణుడి కథలు) పోల్చండి

STRETCH

'సొంత ఊరు తల్లితో సమానం' అనే భావాన్ని 'జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ' అనే సంస్కృత సూక్తితో పోల్చి ఒక వ్యాసం రాయండి

STRETCH

శ్రీనాథుని చాటుపద్యాలలో కనిపించే హాస్యం, ఈ పాఠంలో పార్వతీదేవి మాటల్లోని వ్యంగ్యం మధ్య పోలికలను పరిశోధించండి

STRETCH

సీసపద్య ఛందోనిర్మాణాన్ని (ఇంద్రగణాలు, సూర్యగణాలు) గణవిభజన చేసి సొంతంగా ఒక సీసపద్యం రాయడానికి ప్రయత్నించండి

Where else this chapter is tested

CBSE board isn't the only one — other exams test this chapter too.

తెలంగాణ SSC పరీక్ష — తెలుగు (ప్రథమ భాష), పద్యభాగ మరియు కవి పరిచయ ప్రశ్నలు

తెలంగాణ 9వ తరగతి తెలుగు — ఇదే తరహా వాచక నిర్మాణం

ఇతర రాష్ట్రాల తెలుగు మాధ్యమ పరీక్షలు — శ్రీనాథుని రచనలు పాఠ్యాంశంగా ఉన్నచోట

AI helpers for this chapter

Generate more practice on the fly, or have the chapter explained at a different level.

⚡

Generate 5 more questions

Fresh MCQs + short-answer items based on this chapter, plus answer keys.

🧠

Explain at a different level

Re-explain the chapter at the level you actually want.

📝 My notes

Saved on this device — sign in to sync · how this works

0/600

Questions students ask

The real ones — pulled from the Q&A community and tutor sessions.

లేదు. తెలుగు వాచకంలో 11 పాఠాలు ఉన్నాయి, పద్యభాగం ప్రశ్నలు వాటిలో దేని నుండైనా రావచ్చు. ఈ అధ్యాయం 11 పాఠాలలో పదవదైన 'భిక్ష'ను మూల పాఠ్యపుస్తకం నుండి పూర్తిగా కవర్ చేస్తుంది; మిగతా పాఠాల కవి పరిచయ పట్టికను విడిగా తయారు చేసుకోవాలి.

పాఠంలో వ్యాసుడు శాపం పలకడం మొదలుపెట్టిన క్షణంలోనే పార్వతీదేవి ప్రత్యక్షమై అతన్ని శాంతింపజేస్తుంది — శాపం పూర్తిగా కార్యరూపం దాల్చకముందే కథ మలుపు తిరుగుతుంది.

తెలంగాణ SSC తెలుగు పరీక్షకు సంబంధించిన అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం ఇంకా సేకరించలేదు. ఊహించిన మార్కుల విభజన ఇవ్వడం కంటే, నిజంగా తెలిసింది మాత్రమే చెప్పడం సరైనదని ఈ సైట్ నియమం — మోడల్ పేపర్ దొరికిన తరువాత ఈ విభాగం అప్‌డేట్ అవుతుంది.

మూల గ్రంథం నుండి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీలు 99-109 నేరుగా చదివి, అందులోని పద్యాలు, తాత్పర్యాలు, వ్యాకరణాంశాల ఆధారంగా రాయబడింది.

Practice more, ask doubts, find a tutor

Telangana (TSBIE) Class 10 mock tests

Telangana (TSBIE) Class 10 PYQs

Ask in Q&A

Telugu flashcards

Related chapters

Students who read భిక్ష — శ్రీనాథుడు usually read these next.

దానశీలము — బమ్మెర పోతన

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మొదటి పాఠం — బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని 'వామన చరిత్ర'లో భాగం. బలి చక్రవర్తి వామనునికి మూడడుగుల నేల దానమివ్వటం, శుక్రాచార్యుని హెచ్చరిక, బలి యొక్క అచంచలమైన సత్యనిష్ఠ, వామనుని త్రివిక్రమ రూపం — అన్నీ తెలుగు వికీసోర్స్‌లోని మూల పద్యాల నుండి ఉదహరించబడ్డాయి.