Chapter 6 of 17

35%

Telangana (TSBIE)Class 10 Telugu★ 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లో 11 పాఠాలలో ఐదవది (ఆగష్టు నెల, పేజీలు 47-55). ఇది 'మినీ కవిత' విభాగానికి చెందినది, ★ గుర్తుతో సూచించబడింది (కాంపోజిట్ కోర్సు విద్యార్థులకు తప్పనిసరి కాదు). ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — అది ఇంకా సేకరించలేదు. మూలం: SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 eTextbook (scert.telangana.gov.in) పేజీలు 47-55 నుండి నేరుగా చదవబడింది.

నగర గీతం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని ఐదవ పాఠం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్ 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితల నుండి ఎంపిక చేసిన 'నగరగీతం'. నగర జీవితంలోని అసమానతలను, ఒంటరితనాన్ని, ప్రమాదాలను పదునైన రూపకాలతో చిత్రించే ఆధునిక వచన కవిత — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

⏱ 8 min readMedium difficulty✓ Free · TSBIE syllabus

Worksheet

Podcast

Listen as a conversation

A teacher & a student talk through the chapter — in your language.

Mind Map

The chapter at a glance

Every concept and exam-favourite branch — revisable in 5 minutes.

…

Study Guide

Night-before notes

Key points, glossary and the questions most likely to show up.

…

VocabularyBuild your vocabularyLexiGenome mines the key words and schedules them with spaced repetition.Mine words →

By the end of this chapter you'll be able to…

1'నగర గీతం' అలిశెట్టి ప్రభాకర్ 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితా సంకలనం నుండి ఎంపిక చేయబడిందని చెప్పగలగడం
2అలిశెట్టి ప్రభాకర్ జీవిత విశేషాలు, ఆయన ఫోటోగ్రాఫర్‌గా జీవించి కవిగా ఎదిగిన తీరు వివరించగలగడం
3మినీ కవిత ప్రక్రియ లక్షణాలను (తక్కువ పంక్తుల్లో వ్యంగ్యంగా చెప్పడం) గుర్తించగలగడం
4నగరంలోని వలస కార్మికుల, పేదరైతుల కష్టాలను కవిత ఆధారంగా వివరించగలగడం
5'కొందరికి రెండు కాళ్ళు, రిక్షావాళ్ళకి మూడుకాళ్ళు' వంటి పంక్తుల్లోని ఆర్థిక అసమానత వ్యంగ్యాన్ని వివరించగలగడం
6నగరాన్ని కవి ఏయే రూపకాలతో పోల్చాడో (అరణ్యం, గ్రంథం, మహావృక్షం, రసాయనశాల, పద్మవ్యూహం) జాబితా చేయగలగడం
7ఇచ్చిన పద్యభాగానికి ప్రసంగం, భావం చెప్పగలగడం
8పాఠంలో కొత్తగా పరిచయమైన రూపకాలంకారాన్ని ఉదాహరణలతో గుర్తించగలగడం

💡

Why this chapter matters

ఈ పాఠం అలిశెట్టి ప్రభాకర్ 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితల నుండి ఎంపిక చేసిన 'నగరగీతం'ను బోధిస్తుంది — నగర జీవితంలోని అసమానతలను, ఒంటరితనాన్ని, ప్రమాదాలను పదునైన రూపకాలతో చిత్రించే ఆధునిక వచన కవిత. 'నగరం మహావృక్షమీద ఎవరికి వారే ఏకాకి' వంటి పంక్తులు నేటి నగరీకరణ యుగంలో మరింత ప్రాసంగికతను సంతరించుకున్నాయి. ఈ అధ్యాయం SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం పేజీలు 47-55 నుండి నేరుగా చదివి రాయబడింది.

Before you start — revise these

A 5-minute refresher here will save you 30 minutes of confusion below.

🔗

మినీ కవిత, వచన కవిత ప్రక్రియల ప్రాథమిక అవగాహన

🔗

ఉపమాలంకారం (వలె/లా పోలిక) గురించి ప్రాథమిక పరిచయం, రూపకాలంకారంతో పోల్చడానికి

🔗

గ్రామీణ-నగర వలసలు, పట్టణీకరణ గురించి సాధారణ అవగాహన

🔗

మహాభారతంలోని పద్మవ్యూహం కథ గురించి ప్రాథమిక పరిచయం

నగర గీతం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్

"నగరం మహావృక్షమీద ఎవరికి వారే ఏకాకి! నగరం అర్థంకాని రసాయనశాల! నగరం చిక్కువీడని పద్మవ్యూహం!!"

— అలిశెట్టి ప్రభాకర్, సిటీలైఫ్

1. ఈ పాఠంలో ఏముంది

'నగర గీతం' తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) పుస్తకంలోని ఐదవ పాఠం (పేజీలు 47-55, ఆగష్టు నెలలో బోధించబడేది). ఇది మినీ కవిత అనే ప్రక్రియకు చెందినది — ఏదైనా ఒక అంశాన్ని కాసేపు వ్యంగ్యంగా, చురకలతో తక్కువ పంక్తుల్లో చెప్పడమే మినీ కవిత లక్షణం. 'అలిశెట్టి ప్రభాకర్ కవిత' అనే గ్రంథంలోని 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితలలో కొన్నింటిని 'నగరగీతం'గా కూర్చడం జరిగింది.

ఈ పాఠం దేని గురించి. ఆధునిక కాలంలో మనుషులంతా నగరాల్లో జీవించాలని కోరుకుంటున్నారు; పల్లెల్లో ఉపాధి అవకాశాలు తగ్గడంతో బతుకుతెరువుకోసం నగరాలకు వలసలు పెరిగాయి. దీనితో నగరాలు అత్యధిక జనాభాతో కిక్కిరిసిపోయి అనేక సమస్యలు తలెత్తాయి. మనిషి యాంత్రిక స్థితిలోకి మారిపోతూ, తనకుతానే పరాయీకరణకు గురవుతున్నాడు. నగరజీవితంలోని ఈ యథార్థ దృశ్యాలను, నగరపు మరో పార్శ్వాన్ని కవి కళ్ళముందు నిలుపుతాడు.

2. కవి పరిచయం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్ (12-01-1954 – 12-01-1993)

జననం, ఆరంభ జీవితం. జగిత్యాల జిల్లాలోని జగిత్యాల ప్రభాకర్ జన్మస్థలం. మొదట చిత్రకారుడిగా జీవితం ప్రారంభించాడు — పండుగలు, ప్రకృతి దృశ్యాలు, సినీనటుల బొమ్మలను పత్రికలకు వేశాడు.
కవిత్వరంగ ప్రవేశం. జగిత్యాలలో 'సాహితీమిత్రదీప్తి' సంస్థ పరిచయంతో కవిత్వరంగంలోకి ప్రవేశించాడు. 1974లో ఆంధ్రసచిత్ర వారపత్రికలో వచ్చిన 'పరిష్కారం' అచ్చయిన ఆయన మొదటి కవిత.
జీవనోపాధి. జగిత్యాలలో 'స్టూడియో పూర్ణిమ' (1976), కరీంనగర్‌లో 'స్టూడియో శిల్పి' (1979), హైదరాబాద్‌లో 'స్టూడియో చిత్రలేఖ' (1983) ఏర్పాటు చేసుకొని జీవికకోసం ఫోటోగ్రాఫర్‌గా జీవిత పోరాటంలో కవిగా ఎదిగాడు. ఏనాడూ సంపాదన కోసం ఆరాటపడలేదు — తన కళ ప్రజల కోసమే అని చివరివరకు నమ్మాడు.
ప్రధాన రచనలు. ఎర్ర పావురాలు (1978, మొదటి కవితా సంకలనం), మంటల జెండాలు, చురకలు (1979), రక్తరేఖ (1985), ఎన్నికల ఎండమావి (1989), సంక్షోభగీతం (1990), సిటీలైఫ్ (1992). ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రికలో ఆరేళ్ళపాటు సీరియల్‌గా "సిటీలైఫ్" పేరుతో హైదరాబాదు నగరంపై రాసిన మినీ కవితలతో ప్రఖ్యాతిపొందాడు.
ప్రత్యేకత. తన కవిత్వంతో పాఠకుల్లో ఆలోచనాదృక్పథాన్ని, సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించిన కవి అలిశెట్టి ప్రభాకర్. జననం, మరణం రెండూ జనవరి 12నే జరగడం (1954 జననం, 1993 మరణం — సరిగ్గా 39వ పుట్టినరోజునే) ఆయన జీవితంలోని విషాద యాదృచ్ఛికత.

3. పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

దృష్టిని బట్టి సృష్టి గోచరిస్తుంది. కొందరిని కొన్ని సన్నివేశాలు విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. సహృదయుడు ప్రతి కదలిక నుంచీ ప్రేరణ పొందుతాడు. అతనికి భాష ఆయుధమైతే, భావం కవితారూపం సంతరించుకుంటుంది. నగరంలోని మూలలను, మూలాలనూ ఓ కవి హృదయం ఎట్లా దర్శించిందో — అలిశెట్టి మినీ కవితలు మన కళ్ళకు కడతాయి. మనసు కిటికీ తెరిచి చూస్తే అక్షరాల వెనుక అనంత దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి.

ఈ కవిత ఎందుకు నేటికీ ప్రాసంగికం. గ్రామాల నుండి పట్టణాలకు, పట్టణాల నుండి మహానగరాలకు వలసలు నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. ఉపాధి, సౌకర్యాల కోసం నగరాలకు చేరిన లక్షలాది మంది ఎదుర్కొనే ఒంటరితనం, అసమానత, ట్రాఫిక్ ప్రమాదాలు — ఇవన్నీ ఇప్పటికీ నగర జీవితంలో కొనసాగుతున్న వాస్తవాలే. అందుకే మూడు దశాబ్దాల క్రితం రాసిన ఈ కవిత నేటికీ సజీవంగా అనిపిస్తుంది.

4. నగరారణ్యహోరు — మొదటి మినీ కవిత

మొదటి మినీ కవితలో నగరంలోని రణగొణ ధ్వనులను కవి ఇలా చిత్రిస్తాడు —

"నగారా మోగిందా నయాగరా దుమికిందా నాలుగురోడ్ల కూడలిలో ఏమది? అదే, నగరారణ్యహోరు నరుడి జీవనఘోష"

భావం: అనేక వాహనాల శబ్దాలు, మనుషుల మాటలు, చిరువ్యాపారుల అరుపులతో నగరంలోని నాలుగు రోడ్ల కూడలిలో వినిపించే రణగొణ ధ్వనులు గుండెలదిరిపోయేలా మోగిస్తున్న ఢంకానాదంలా, ఉద్ధృతమైన వేగంతో దూకే నయాగరా జలపాతం హోరులా అనిపిస్తాయి. నిజానికి నగరం అరణ్యంలాంటిది చేస్తున్న ధ్వనిలా, నగరజీవి బతుకుపోరాటంలోంచి వచ్చిన ఉఱుములాంటి శబ్దంలా ఉన్నాయని కవి వర్ణిస్తున్నాడు.

తరువాతి భాగంలో గ్రామీణ వలసల బాధను కవి ఇలా చెబుతాడు —

"తల్లి ఒడివంటి పల్లెసీమల్నొదిలి తరలివచ్చిన పేదరైతులు ఇనప్పెట్టెల్లాంటి ఈ పట్టణాల్లో ఊపిరాదని మీ బతుకులూ"

భావం: అమ్మ ఒడిలాంటి పుట్టిన ఊరును వదిలి ఉపాధికోసం నగరం తరలివచ్చిన వారికి ఇంత పెద్దపట్నంలో తలదాచుకోవడానికి కాసింత స్థలం కూడా దొరకదు. పేదరైతులు ఇనప్పెట్టెల్లాంటి ఇరుకైన, ఉక్కపోసే ప్రదేశంలో ఊపిరాడని స్థితిని అనుభవిస్తూ బతుకుతుంటారు.

మొదటి కవిత ఈ పంక్తులతో ముగుస్తుంది —

"నగరంలో ప్రతిమనిషి పరనీయ గ్రంథమే మరి నీ బతుకు పేజీలు తిరగేసేదెవరో!"

భావం: నగరంలో ప్రతిమనిషీ చదవవలసిన ఒక పుస్తకం లాంటివాడు. అయితే ఎవరూ అతని బతుకు పుస్తకంలోని పేజీలను చదివేవారే ఉండరు. నగరంలోని మనిషి వెనుక అనేక ఆసక్తికరమైన ఆనంద, విషాదగాథలుంటాయి. ఒక్కరైనా అతని బాగోగులు పట్టించుకునేవారు ఉండరనే చేదునిజాన్ని కవి చెబుతున్నాడు.

అలిశెట్టి ప్రభాకర్ మినీ కవితల్లోని రూపకాలు నగర జీవితపు వైరుధ్యాలను ఒక్కొక్కటిగా ఆవిష్కరిస్తాయి

5. సిటీ అంటే బ్యూటీ బిల్డింగులు కావు — రెండో మినీ కవిత

రెండో మినీ కవిత నగరంలోని అసమానతలను నేరుగా ఎత్తిచూపుతుంది —

"సిటీ అంటే అన్ని బ్యూటీ బిల్డింగ్‌లు కావు అటు భవంతులూ ఇటు పూరిళ్ళూ దారిద్ర్యం, సౌభాగ్యం సమాంతర రేఖలు!"

భావం: నగరం నిండా అన్నివైపులా అందమైన ఎత్తైన భవనాలు ఉంటాయనుకోవద్దు. ఒకవైపు ఖరీదైన భవంతుల పక్కనే చిన్న చిన్న పూరిపాకలూ ఉంటాయి. ఇక్కడ ఐశ్వర్యం, దారిద్ర్యం పక్కపక్కనే సమాంతర రేఖలుగా కనిపిస్తాయి.

అసమానతను మరింత పదునుగా చూపుతూ కవి ఇలా అంటాడు —

"కొందరికి రెండు కాళ్ళు రిక్షావాళ్ళకి మూడుకాళ్ళు ఉన్నవాళ్ళకి నాలుక్కాళ్ళు!"

భావం: నడిచేవారికి రెండు కాళ్ళే ఉంటాయి; రిక్షా తొక్కేవారికి రిక్షాతో కలిపి మూడు కాళ్ళు అన్నట్లు; సంపన్నులకు కారుతో కలిపి నాలుగు కాళ్ళు అన్నట్లు — ఈ చిత్రమైన పోలిక ద్వారా రవాణా సాధనాల్లోనే దాగి ఉన్న ఆర్థిక అసమానతను కవి చూపిస్తాడు.

కవిత ఈ హెచ్చరికతో, రెండు బలమైన రూపకాలతో ముగుస్తుంది —

"మహానగరాల రోడ్లకి మరణం నాలుగువైపులు! నగరం మహావృక్షమీద ఎవరికి వారే ఏకాకి! నగరం అర్థంకాని రసాయనశాల! నగరం చిక్కువీడని పద్మవ్యూహం!!"

భావం: నగరంలో నిరంతరం అప్రమత్తంగా ఉండాలి — అక్కడ అన్నివైపులా ప్రమాదాలు పొంచి ఉంటాయి, నాలుగుదిక్కుల్లోని రోడ్లలో మృత్యువు పొంచి ఉంటుందని కవి హెచ్చరిస్తున్నాడు. వృక్షాలమీద ఉండే పక్షులు పరస్పరం కలిసిపోయి కలివిడిగా ఉంటాయి; కానీ నగరమనే మహావృక్షంమీద నివసించే మనుషులు ఇరుగుపొరుగన్న భావన కూడా లేకుండా ఎవరికి వారే ఏకాకిగా బతుకుతారు. చివరగా, నగరాన్ని అర్థంకాని రసాయనశాలతో, చిక్కువీడని పద్మవ్యూహంతో పోలుస్తూ — ఒకసారి నగరంలో చిక్కుకుంటే బయటపడటం అసాధ్యమని కవి నొక్కి చెబుతాడు.

6. భాషా సౌందర్యం — రూపకాలంకారం, శైలి

రూపకాలంకారం (కొత్త అలంకారం). ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి భేదం ఉన్నా, లేనట్లు చెప్తే అది రూపకాలంకారం. ఉదాహరణ — "నగరారణ్యహోరు నరుడి జీవనఘోష": ఇక్కడ నగరం ఉపమేయం, అరణ్యం ఉపమానం. నగరానికి, అరణ్యానికి భేదం ఉన్నా, రెండింటికీ తేడా లేనట్లు చెప్పబడింది — కాబట్టి ఇది రూపకాలంకారం.
వ్యంగ్యం, చురక. "కొందరికి రెండు కాళ్ళు, రిక్షావాళ్ళకి మూడుకాళ్ళు, ఉన్నవాళ్ళకి నాలుక్కాళ్ళు" వంటి పంక్తుల్లో వ్యంగ్యం ద్వారా ఆర్థిక అసమానతను పదునుగా ఎత్తిచూపడం మినీ కవిత లక్షణం.
ఆధునిక పద ప్రయోగం. "సిటీ", "బ్యూటీ బిల్డింగ్‌లు" వంటి ఆంగ్ల పదాలను నేరుగా వాడటం ద్వారా కవి నగర జీవితపు ఆధునికతను, కృత్రిమతను భాషాపరంగా కూడా ప్రతిబింబిస్తాడు.
రూపక పరంపర. ఒకే కవితలో నగరాన్ని వరుసగా అరణ్యంగా, పుస్తకంగా, మహావృక్షంగా, రసాయనశాలగా, పద్మవ్యూహంగా — ఐదు వేర్వేరు రూపకాలతో చిత్రించడం అలిశెట్టి శైలికి ప్రత్యేకత.

మీకు తెలుసా? — నియాన్ దీపాల ఆరోగ్య ప్రభావం. పాఠ్యపుస్తకం ఒక ఆసక్తికరమైన వాస్తవాన్ని ఇస్తుంది — పట్టణ వీధుల్లో విద్యుత్తు వాడకం తక్కువగా ఉండటానికి నియాన్ దీపాలను వాడతారు. కానీ ఈ దీపాల వెలుగు ఆరోగ్యానికి హానికలిగిస్తుందని ఒక అంతర్జాతీయ సంస్థ ప్రకటించింది. ఎక్కువసేపు నియాన్ వెలుగులో ఉంటే మూర్ఛరోగం, కళ్ళకు-మెదడుకు హాని, అధికరక్తపోటు వంటి సమస్యలు వస్తాయని ముంబయి కోర్టు ఏర్పాటుచేసిన కమిటీ తేల్చింది — రాత్రి పదకొండు గంటల తరువాత నియాన్ దీపాలు వాడరాదని హైకోర్టు తీర్పునిచ్చింది. నగర జీవితంలోని కృత్రిమ మెరుపు వెనుక దాగిన ఇలాంటి నిజాలను ఈ పాఠం ఆలోచింపజేస్తుంది.

ప్రాజెక్టు పని, సూక్తి. పాఠం చివర పాఠ్యపుస్తకం ఒక ప్రాజెక్టు పనిని సూచిస్తుంది — పల్లెలు/పట్నాలలోని జీవన విధానానికి గల తేడాలను పట్టికగా రాసి నివేదిక ప్రదర్శించడం. అధ్యాయం చివర ఇచ్చిన సూక్తి ఇలా చెబుతుంది — "సహజమైన పర్యావరణ పరిసరాలవల్ల జీవనానందం పునరుత్తేజం పొందుతుంది. జీవించాలనే తపన నిరంతరం పునరావృత్తమవుతుంది." ఇది కవిత చూపించిన కృత్రిమ నగర జీవితానికి పరోక్షంగా ఒక ప్రత్యామ్నాయాన్ని సూచిస్తుంది.

7. పద్యార్థ ఆధారిత అభ్యాసం

భాగం 1

"నగారా మోగిందా నయాగరా దుమికిందా నాలుగురోడ్ల కూడలిలో ఏమది? అదే, నగరారణ్యహోరు నరుడి జీవనఘోష"

పదవిజ్ఞానం — నగరారణ్యం: నగరమనే అడవి; జీవనఘోష: బతుకుపోరాట ధ్వని.

నాలుగురోడ్ల కూడలిలో వినిపించేది ఏమిటి?
ఈ శబ్దాన్ని కవి దేనితో పోల్చాడు?
ఇందులోని అలంకారాన్ని గుర్తించండి.

భాగం 2

"నగరంలో ప్రతిమనిషి పరనీయ గ్రంథమే మరి నీ బతుకు పేజీలు తిరగేసేదెవరో!"

పదవిజ్ఞానం — పరనీయ గ్రంథం: చదవదగిన పుస్తకం.

నగరంలో ప్రతి మనిషిని కవి దేనితో పోల్చాడు?
'పేజీలు తిరగేసేదెవరో' అనే పంక్తి భావం ఏమిటి?
ఈ పంక్తుల్లోని కేంద్ర సందేశం ఏమిటి?

భాగం 3

"నగరం మహావృక్షమీద ఎవరికి వారే ఏకాకి! నగరం అర్థంకాని రసాయనశాల! నగరం చిక్కువీడని పద్మవ్యూహం!!"

పదవిజ్ఞానం — ఏకాకి: ఒంటరివాడు; పద్మవ్యూహం: మహాభారతంలో అభిమన్యుడిని బంధించిన చిక్కు యుద్ధవ్యూహం.

నగరాన్ని కవి దేనితో పోల్చాడు?
పక్షులకు, నగర మనుషులకు మధ్య కవి చూపిన తేడా ఏమిటి?
నగరాన్ని 'పద్మవ్యూహం'తో ఎందుకు పోల్చారు?

8. సారాంశం

'నగర గీతం' అలిశెట్టి ప్రభాకర్ 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితా సంకలనం నుండి ఎంపిక చేసిన రెండు మినీ కవితల సమాహారం. మొదటి కవిత నగరంలోని రణగొణ ధ్వనులను, గ్రామాల నుండి వలస వచ్చిన పేదరైతుల ఇరుకు జీవితాలను, ఎవరూ పట్టించుకోని ఒంటరి బతుకులను చిత్రిస్తుంది. రెండో కవిత నగరంలోని ధనిక-పేద అసమానతలను, ప్రమాదకరమైన రోడ్లను, మనుషుల మధ్య కరవైన ఆత్మీయతను ఎత్తిచూపుతూ, నగరాన్ని అర్థంకాని రసాయనశాలతో, చిక్కువీడని పద్మవ్యూహంతో పోలుస్తుంది. నగరీకరణ, వలసలు కొనసాగుతున్న నేటి కాలంలో ఈ కవిత నగర జీవితంలోని మరో పార్శ్వాన్ని నిజాయితీగా చూపిస్తుంది.

పరిశిష్టం — పదకోశం

పదం	అర్థం
నగరారణ్యం	నగరమనే అడవి (రూపకం)
జీవనఘోష	బతుకుపోరాట ధ్వని
పరనీయ గ్రంథం	చదవదగిన పుస్తకం
ఏకాకి	ఒంటరివాడు
పద్మవ్యూహం	మహాభారతంలోని చిక్కు యుద్ధవ్యూహం
రూపకాలంకారం	ఉపమేయ-ఉపమానాలకు భేదం లేనట్లు చెప్పే అలంకారం
సమాంతర రేఖలు	కలవని, ఎప్పటికీ ఒకేలా సాగే రెండు గీతలు

Key formulas & results

Everything you need to memorise, in one card. Screenshot this for revision.

పాఠం మూలం

'నగర గీతం' = అలిశెట్టి ప్రభాకర్, 'సిటీలైఫ్' (1992) మినీ కవితా సంకలనం నుండి ఎంపిక

ప్రక్రియ: మినీ కవిత; ఇతివృత్తం: సామాజిక స్పృహ

మొదటి కవిత నిర్మాణం

నగర రణగొణ ధ్వని వర్ణన → వలస రైతుల ఇరుకు జీవితం → 'పరనీయ గ్రంథం' ఒంటరితనం

నగరారణ్యహోరు నరుడి జీవనఘోష అనే పంక్తితో మొదలవుతుంది

రెండో కవిత నిర్మాణం

సిటీ = బ్యూటీ బిల్డింగులు మాత్రమే కాదు → రెండు-మూడు-నాలుగు కాళ్ళ అసమానత → మరణం నాలుగువైపులు → 5 రూపకాల ముగింపు

నగరాన్ని అరణ్యం, గ్రంథం, మహావృక్షం, రసాయనశాల, పద్మవ్యూహంగా చిత్రించడం

రూపకాలంకార నిర్వచనం

ఉపమేయ-ఉపమానాలకు భేదం ఉన్నా, లేనట్లు చెప్పడం = రూపకాలంకారం

ఉదాహరణ: నగరారణ్యహోరు — నగరం(ఉపమేయం) = అరణ్యం(ఉపమానం) అన్నట్లు చెప్పడం

కవి జీవిత కాలరేఖ

జననం 12-01-1954 (జగిత్యాల) → 1974 తొలి కవిత ప్రచురణ → 1992 సిటీలైఫ్ → మరణం 12-01-1993 (39వ పుట్టినరోజునే)

కవి పరిచయ ప్రశ్నలకు ఈ కాలరేఖ ఉపయోగపడుతుంది — జననం, మరణం ఒకే తేదీ కావడం విశేషం

నగరానికి ఐదు రూపకాలు

అరణ్యం + పరనీయ గ్రంథం + మహావృక్షం + రసాయనశాల + పద్మవ్యూహం = నగర జీవితపు ఐదు కోణాలు

శబ్దకాలుష్యం, ఒంటరితనం, అసమానత, ప్రమాదం, చిక్కుదనం — ఒక్కో రూపకం ఒక్కో సమస్యను సూచిస్తుంది

పాఠం స్థానం

పాఠం 5 / 11, పేజీలు 47-55, ఆగష్టు నెల బోధన

కొత్తబాట (పాఠం 4) తరువాత, భాగ్యోదయం (పాఠం 6) కు ముందు వచ్చే మినీ కవితా పాఠం

⚠️

Common mistakes & fixes

These are the exact errors that cost students marks in board exams. Read them once, save yourself the trouble.

WATCH OUT

✗ ఈ కవితను నగర జీవితం పూర్తిగా చెడ్డదని చెప్పే కవితగా అనుకోవడం

✓ కవిత నగరం యొక్క ఒక వాస్తవ పార్శ్వాన్ని — అసమానతలు, ఒంటరితనం, ప్రమాదాలను — నిజాయితీగా చూపిస్తుంది; ఇది నగరాన్ని పూర్తిగా ఖండించడం కాదు, పాఠకుడిని ఆలోచింపజేయడమే లక్ష్యం.

WATCH OUT

✗ 'రెండు కాళ్ళు, మూడుకాళ్ళు, నాలుక్కాళ్ళు' అనే పంక్తులను శారీరక వైకల్యంగా అర్థం చేసుకోవడం

✓ ఇది వ్యంగ్యార్థంలో వాడిన పదప్రయోగం — నడిచేవారికి (సాధారణ ప్రజలు), రిక్షా తొక్కేవారికి (రిక్షాతో కలిపి), కారున్న సంపన్నులకు (కారుతో కలిపి) రవాణా సాధనాల్లో ఉన్న ఆర్థిక అసమానతను సూచించడానికి వాడిన పోలిక.

WATCH OUT

✗ అలిశెట్టి ప్రభాకర్ వృత్తిరీత్యా కవి మాత్రమేనని అనుకోవడం

✓ ఆయన మొదట చిత్రకారుడిగా, తరువాత ఫోటోగ్రాఫర్‌గా జీవనోపాధి పొందుతూ కవిత్వం రాశాడు — ఏనాడూ కవిత్వం ద్వారా సంపాదన కోసం ఆరాటపడలేదు, తన కళ ప్రజల కోసమే అని నమ్మాడు.

WATCH OUT

✗ మినీ కవితను సాధారణ కవితతో ఒకేలా చూడటం

✓ మినీ కవిత ప్రత్యేక ప్రక్రియ — ఏదైనా ఒక అంశాన్ని కాసేపు వ్యంగ్యంగా, చురకలతో, తక్కువ పంక్తుల్లో చెప్పడం దీని ప్రధాన లక్షణం. పొడవైన కథనం, విస్తృత వర్ణన మినీ కవితలో ఉండదు.

WATCH OUT

✗ కవిత నగరాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టమని సూచిస్తుందని అనుకోవడం

✓ సారాంశంలో చెప్పినట్లు, ట్రాఫిక్ జామ్‌లో జీవితం ఇరుక్కుపోయినా నగరం విడిచి ప్రశాంతంగా పల్లెలకు తిరిగిపోవడం కుదరదని కవిత చూపిస్తుంది — ఇది నగర జీవితపు వాస్తవిక సంక్లిష్టతను (ఎటూ వెళ్ళలేని స్థితిని) చూపడమే, పరిష్కారం సూచించడం కాదు.

Practice problems

Work through this chapter's problems as a readiness check — reveal each solution, mark yourself honestly, and get your gap report at the end.

Readiness check

Are you exam-ready for నగర గీతం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్?

8 problems from this chapter. Try each one, reveal the worked solution, mark yourself honestly — get your gap report at the end.

8 questions~6 min

5-minute revision

The whole chapter, distilled. Read this the night before the exam.

•'నగర గీతం' — అలిశెట్టి ప్రభాకర్, 'సిటీలైఫ్' మినీ కవితా సంకలనం
•10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) 11 పాఠాలలో ఐదవది — ఆగష్టు నెల, ★ గుర్తు
•అలిశెట్టి ప్రభాకర్ (1954-1993) — జగిత్యాల జననం, జననం-మరణం ఒకే తేదీ (జనవరి 12)
•చిత్రకారుడిగా మొదలై, ఫోటోగ్రాఫర్‌గా జీవనోపాధి పొందుతూ కవిగా ఎదిగాడు
•1974లో 'పరిష్కారం' తొలి కవిత ప్రచురణ; 1992లో 'సిటీలైఫ్' సంకలనం
•మొదటి కవిత — నగర రణగొణ ధ్వని, వలస రైతుల ఇరుకు జీవితం, 'పరనీయ గ్రంథం' ఒంటరితనం
•రెండో కవిత — సిటీ అంటే బ్యూటీ బిల్డింగులు మాత్రమే కాదు; రెండు-మూడు-నాలుగు కాళ్ళ అసమానత
•'మహానగరాల రోడ్లకి మరణం నాలుగువైపులు' — ట్రాఫిక్ ప్రమాదాల హెచ్చరిక
•నగరాన్ని అరణ్యం, గ్రంథం, మహావృక్షం, రసాయనశాల, పద్మవ్యూహంగా ఐదు రూపకాలతో చిత్రించడం
•రూపకాలంకారం — ఉపమేయ-ఉపమానాలకు భేదం ఉన్నా లేనట్లు చెప్పడం
•మినీ కవిత ప్రక్రియ లక్షణం — తక్కువ పంక్తుల్లో వ్యంగ్యంగా చెప్పడం

Telangana (TSBIE) marks blueprint

Where the marks come from in this chapter — so you can plan your prep.

Typical chapter weightage: ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం తెలంగాణ SSC తెలుగు అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — ఇంకా సేకరించలేదు. దిగువ వర్గాలు పాఠం స్వభావం (పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు, కవి పరిచయం) ఆధారంగా అంచనా వేయబడ్డాయి, ఖరారు కాదు.

Question type	Marks each	Typical count	What it tests
పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు (ప్రసంగం, భావం, అలంకారం)	2-4	2-3	ఇచ్చిన పద్యానికి ప్రసంగం, భావం, అలంకారం గుర్తించడం — ఈ 11 పాఠాలలో దేని నుండైనా రావచ్చు
కవి పరిచయం	4-5	1	ఏదైనా ఒక కవి జీవిత విశేషాలు, ప్రధాన రచనలు
బహుళైచ్ఛిక / స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు	1	0-2	కవితలోని రూపకాలు, సామాజిక సందేశం గుర్తింపు

Prep strategy

అలిశెట్టి ప్రభాకర్ జీవిత విశేషాలు, ముఖ్యంగా ఫోటోగ్రాఫర్‌గా జీవించి కవిగా ఎదిగిన తీరు కంఠస్థం చేయండి
కవితలోని ఐదు రూపకాలను (అరణ్యం, గ్రంథం, మహావృక్షం, రసాయనశాల, పద్మవ్యూహం) వరుసగా గుర్తుంచుకోండి
'నగరం మహావృక్షమీద ఎవరికి వారే ఏకాకి' వంటి ముగింపు పంక్తులను కంఠస్థం చేయండి — ఇవి పద్యభాగ ప్రశ్నలకు ప్రామాణికత ఇస్తాయి
రూపకాలంకారాన్ని ఉపమాలంకారంతో పోల్చి తేడా స్పష్టంగా చెప్పగలగాలి

Where this shows up in the real world

This chapter isn't just an exam topic — it lives in the world around you.

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణ — ప్రసంగం, భావం, అలంకారం మూడు రకాల ప్రశ్నలకూ ఉపయోగపడుతుంది

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్ జీవితం, రచనలు

నగరీకరణ

నగరీకరణ, వలసలు, ఆర్థిక అసమానత వంటి సమకాలీన సామాజిక సమస్యలపై అవగాహన పెంచే పాఠం

రూపకాలంకారం వంటి కొత్త వ్యాకరణాంశానికి ప్రత్యక్ష అభ్యాస వనరు

రూపకాలంకారం వంటి కొత్త వ్యాకరణాంశానికి ప్రత్యక్ష అభ్యాస వనరు

సామాజిక శాస్త్రం (పట్టణీకరణ

సామాజిక శాస్త్రం (పట్టణీకరణ, వలసలు) పాఠాలతో అనుసంధానం

Exam strategy

Battle-tested tips from teachers and toppers for this chapter.

పద్యభాగ ప్రశ్నలో ముందుగా ప్రసంగం (పాఠం, కవి పేరు) రాసి, తరువాత భావం రాయండి

కవి పరిచయంలో జననం, జీవనోపాధి, ప్రధాన రచనలు, ప్రత్యేకత వేర్వేరుగా స్పష్టంగా రాయండి

అలంకారం అడిగినప్పుడు ముందుగా నిర్వచనం, తరువాత పాఠంలోని ఉదాహరణ ఇవ్వండి

సమయం తక్కువగా ఉంటే కవితలోని ఐదు రూపకాలను (అరణ్యం→గ్రంథం→మహావృక్షం→రసాయనశాల→పద్మవ్యూహం) క్రమంగా రాయండి

Going beyond the textbook

For olympiad aspirants and curious learners — topics that build on this chapter.

STRETCH

అలిశెట్టి ప్రభాకర్ 'సిటీలైఫ్' సంకలనంలోని మరిన్ని మినీ కవితలను సేకరించి పోల్చండి

STRETCH

నగర జీవితంపై రాసిన ఇతర తెలుగు కవుల (శ్రీశ్రీ, కుందుర్తి) రచనలతో ఈ కవితను పోల్చండి

STRETCH

నగరీకరణ వల్ల కలిగే పర్యావరణ, సామాజిక ప్రభావాలపై ఒక వ్యాసం రాయండి

STRETCH

మినీ కవిత ప్రక్రియలో సొంతంగా ఒక కవిత రాయడానికి ప్రయత్నించండి

Where else this chapter is tested

CBSE board isn't the only one — other exams test this chapter too.

తెలంగాణ SSC పరీక్ష — తెలుగు (ప్రథమ భాష), పద్యభాగ మరియు కవి పరిచయ ప్రశ్నలు

తెలంగాణ 9వ తరగతి తెలుగు — ఇదే తరహా వాచక నిర్మాణం

సామాజిక శాస్త్రం పరీక్షలు — పట్టణీకరణ, వలసలు అంశాలు

AI helpers for this chapter

Generate more practice on the fly, or have the chapter explained at a different level.

⚡

Generate 5 more questions

Fresh MCQs + short-answer items based on this chapter, plus answer keys.

🧠

Explain at a different level

Re-explain the chapter at the level you actually want.

📝 My notes

Saved on this device — sign in to sync · how this works

0/600

Questions students ask

The real ones — pulled from the Q&A community and tutor sessions.

లేదు. తెలుగు వాచకంలో 11 పాఠాలు ఉన్నాయి. ఈ అధ్యాయం 11 పాఠాలలో ఐదవదైన 'నగర గీతం'ను మూల పాఠ్యపుస్తకం నుండి పూర్తిగా కవర్ చేస్తుంది; మిగతా పాఠాల కవి పరిచయ పట్టికను విడిగా తయారు చేసుకోవాలి.

కాంపోజిట్ కోర్సు చదివే విద్యార్థులకు ఇది తప్పనిసరి కాదని పాఠ్యపుస్తకం సూచిస్తుంది, కానీ సాధారణ తెలుగు మాధ్యమ విద్యార్థులందరికీ ఇది పరీక్షలో అడిగే అవకాశం ఉన్న పాఠమే — స్కూలు సూచనలను ఖచ్చితంగా అనుసరించండి.

తెలంగాణ SSC తెలుగు పరీక్షకు సంబంధించిన అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం ఇంకా సేకరించలేదు. ఊహించిన మార్కుల విభజన ఇవ్వడం కంటే, నిజంగా తెలిసింది మాత్రమే చెప్పడం సరైనదని ఈ సైట్ నియమం.

అవును — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీలు 47-55 నేరుగా చదివి, అందులోని రెండు మినీ కవితలు, పాఠ్యపుస్తకం తానే ఇచ్చిన సవివరమైన సారాంశం ఆధారంగా రాయబడింది.

Practice more, ask doubts, find a tutor

Telangana (TSBIE) Class 10 mock tests

Telangana (TSBIE) Class 10 PYQs

Ask in Q&A

Telugu flashcards

Related chapters

Students who read నగర గీతం — అలిశెట్టి ప్రభాకర్ usually read these next.

దానశీలము — బమ్మెర పోతన

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మొదటి పాఠం — బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని 'వామన చరిత్ర'లో భాగం. బలి చక్రవర్తి వామనునికి మూడడుగుల నేల దానమివ్వటం, శుక్రాచార్యుని హెచ్చరిక, బలి యొక్క అచంచలమైన సత్యనిష్ఠ, వామనుని త్రివిక్రమ రూపం — అన్నీ తెలుగు వికీసోర్స్‌లోని మూల పద్యాల నుండి ఉదహరించబడ్డాయి.

ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసొంపు — దా॥ సామల సదాశివ

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని రెండవ పాఠం — బహుభాషా పండితుడు దా॥ సామల సదాశివ తన 'యాది' వ్యాససంపుటి నుండి రాసిన భాషావ్యాసం. ప్రతి ప్రాంతపు, ప్రతి భాషకు దాని సొంత పలుకుబడి, నుడికారం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా చెప్పే వ్యాసం — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని పదవ పాఠం — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ఘట్టం. వేదవ్యాస మహర్షి కాశీలో భిక్ష దొరకక కోపంతో నగరాన్ని శపించబోగా, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి ఆకలి వివేకాన్ని ఎలా కప్పివేస్తుందో బోధించి, ఆతిథ్యమిచ్చిన కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మూడవ పాఠం — దాశరథి కృష్ణమాచార్య రచించిన 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న ఆధునిక పద్యాలు. కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ వీరుల చరిత్రను, త్యాగాలను కీర్తించే గేయాలివి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.