Chapter 8 of 17

47%

Telangana (TSBIE)Class 10 Telugu★ 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లో 11 పాఠాలలో ఏడవది (పేజీలు 66-76). ఇది 'శతక ప్రక్రియ'కు చెందిన స్వతంత్ర ముక్తక పద్యాల సంకలనం. ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — అది ఇంకా సేకరించలేదు. మూలం: SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 eTextbook (scert.telangana.gov.in) పేజీలు 66-76 నుండి నేరుగా చదవబడింది.

శతక మధురిమ — వివిధ శతక కవుల పద్యాలు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని ఏడవ పాఠం — సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయం, దాశరథి, నరసింహ, విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల — ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎంపిక చేసిన నీతి, భక్తి, మైత్రి పద్యాల సంకలనం. SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

⏱ 9 min readMedium difficulty✓ Free · TSBIE syllabus

Worksheet

Podcast

Listen as a conversation

A teacher & a student talk through the chapter — in your language.

Mind Map

The chapter at a glance

Every concept and exam-favourite branch — revisable in 5 minutes.

…

Study Guide

Night-before notes

Key points, glossary and the questions most likely to show up.

…

VocabularyBuild your vocabularyLexiGenome mines the key words and schedules them with spaced repetition.Mine words →

By the end of this chapter you'll be able to…

1'శతక మధురిమ' పాఠం ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎంపిక చేసిన స్వతంత్ర పద్యాల సంకలనమని చెప్పగలగడం
2ముక్తకం, మకుటం అనే శతక సాహిత్య పరిభాషను వివరించగలగడం
3సర్వేశ్వర శతకం ప్రకారం నిజమైన పూజకు అవసరమైన మూడు గుణాలను (సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత) చెప్పగలగడం
4శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం ద్వారా ధూర్జటి రాజాశ్రయం కన్నా దైవాశ్రయమే మిన్న అని ఎందుకు చెప్పాడో వివరించగలగడం
5మల్లభూపాలీయం పద్యం ప్రకారం సంపద కన్నా సద్గుణాలు ఎందుకు గొప్పవో వివరించగలగడం
6నరసింహ శతక పద్యంలోని 'ఇతరులకు హాని చేయకపోవడమే పుణ్యం' అనే వ్యంగ్య నీతిని అర్థం చేసుకోగలగడం
7శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం ప్రకారం నిజమైన మిత్రుని లక్షణాలను జాబితా చేయగలగడం
8వేణుగోపాల శతక పద్యంలో 'నరరూప రాక్షసుడు' అనే భావనను, దాని లక్షణాలను వివరించగలగడం
9ఆటవెలది పద్య లక్షణాలను (4 పాదాలు, పాదానికి 5 గణాలు, యతి, ప్రాసనియమం లేకపోవడం) గుర్తించగలగడం

💡

Why this chapter matters

ఈ పాఠం ఒకే కవి రచన కాదు — సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయం, దాశరథి, నరసింహ, విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల అనే ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎంపిక చేసిన ఎనిమిది స్వతంత్ర నీతి పద్యాల సంకలనం. మధ్యయుగ కవుల నుండి 20వ శతాబ్దపు కవుల వరకూ శతక రచనా సంప్రదాయం ఎలా కొనసాగిందో, భక్తి-నీతి-మైత్రి-స్వదేశభక్తి వంటి కాలాతీత విలువలను ఎలా బోధించిందో ఈ పాఠం చూపిస్తుంది. ఈ అధ్యాయం SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం పేజీలు 66-76 నుండి నేరుగా చదివి రాయబడింది.

Before you start — revise these

A 5-minute refresher here will save you 30 minutes of confusion below.

🔗

పద్యం, గద్యం మధ్య తేడా గురించిన ప్రాథమిక అవగాహన

🔗

సంధి భావన గురించిన ప్రాథమిక పరిచయం (వృద్ధి సంధి వంటివి ఇంతకుముందు పాఠాల్లో నేర్చుకున్నవి)

🔗

రామాయణం, విష్ణువు అవతారాల గురించిన సాధారణ పరిచయం (దాశరథి, నరసింహ, వేణుగోపాల శతకాల అవగాహనకు ఉపయోగం)

శతక మధురిమ — వివిధ శతక కవుల పద్యాలు

"సిరి లేకైన విభూషితుండె యయి భాసిల్లున్ బుధుండౌదలన్... ...సురభిమల్లా! నీతివాచస్పతీ!"

— మల్లభూపాలీయం, ఎలకూచి బాలసరస్వతి

1. ఈ పాఠంలో ఏముంది

'శతక మధురిమ' తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) పుస్తకంలోని ఏడవ పాఠం (పేజీలు 66-76). ఇది ఒకే కవి రాసిన ఒకే రచన కాదు — ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎనిమిది స్వతంత్ర పద్యాలను ఎంపిక చేసి కూర్చిన సంకలనం. సర్వేశ్వర శతకం, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం, మల్లభూపాలీయం, దాశరథి శతకం, నరసింహ శతకం, విశ్వనాథేశ్వర శతకం, శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం, వేణుగోపాల శతకం — వీటి నుండి ఒక్కో పద్యం చొప్పున తీసుకోబడింది. పాఠం మూడు భాగాలు (I, II, III)గా విభజించి ఈ ఎనిమిది పద్యాలను అమర్చింది; ఒక్కో పద్యం చివర దానికి తగిన మకుటం (దేవుడి/ఆశ్రయుని పేరుతో ముగింపు) ఉంటుంది.

పాఠ్యభాగంలో పుస్తకం స్వయంగా ఇచ్చిన వివరణ. "ఈ పాఠం శతక ప్రక్రియకు చెందినది. శతకాలలోని పద్యాలను 'ముక్తకాలు' అంటారు. ముక్తక పద్యం దేనికదే స్వతంత్ర భావంతో ఉంటుంది. శతకాల్లో మకుటం సాధారణంగా పద్యపాదం చివర ఉంటుంది. అయితే మకుట రహితంగా కూడా కొన్ని శతకాలు ఉన్నాయి" అని పాఠ్యభాగ వివరాల పెట్టె స్పష్టం చేస్తుంది.

2. శతక కవుల పరిచయం

పాఠం ఎనిమిది పద్యాలను ఎనిమిది మంది వేర్వేరు కవుల నుండి తీసుకుంది. పుస్తకం ఇచ్చిన కవి పరిచయం ప్రకారం —

శతకం	కవి	కాలం/జీవితకాలం
సర్వేశ్వర శతకం	యథావాక్కుల అన్నమయ్య	13వ శతాబ్దం
శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం	ధూర్జటి (కృష్ణదేవరాయల అష్టదిగ్గజ కవి)	16వ శతాబ్దం
మల్లభూపాలీయం	ఎలకూచి బాలసరస్వతి	17వ శతాబ్దం
దాశరథి శతకం	కంచర్ల గోపన్న (రామదాసు)	17వ శతాబ్దం
నరసింహ శతకం	కాకుత్స్థం శేషప్ప కవి	18వ శతాబ్దం
విశ్వనాథేశ్వర శతకం	గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ	1934–2011
శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం	నంబి శ్రీధరరావు	1934–2000
వేణుగోపాల శతకం	గడిగె భీమకవి	14-01-1920 – 03-04-2010

ఈ ఎనిమిది మందిలో మొదటి ఐదుగురు మధ్యయుగ కవులు కాగా, చివరి ముగ్గురు (విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల శతక కర్తలు) 20వ శతాబ్దానికి చెందినవారు — శతక రచనా సంప్రదాయం శతాబ్దాల తరబడి కొనసాగుతూనే ఉందని ఇది చూపిస్తుంది. దాశరథి శతకకర్త రామదాసుగా ప్రసిద్ధుడైన కంచర్ల గోపన్న ఖమ్మం జిల్లా నేలకొండపల్లివాసి — భద్రాచలంలో శ్రీరామాలయాన్ని నిర్మించిన భక్తాగ్రేసరుడు.

3. పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

పాఠం ప్రారంభంలో పుస్తకం ఒక ప్రేరణాత్మక పద్యాన్ని (నరహరి శతకము నుండి, కాకుత్స్థం శేషప్పకవి రచన) ఇస్తుంది — నల్లని వస్తువును చల్లగా రుద్దినా అది మల్లెపూవులా తెల్లబడదని, వేపాకు రసాన్ని ఎంతసేపు మరిగించినా తేనెంత తియ్యగా మారదని, కుక్క తోకకు రాయి కట్టినా దాని వంకర తిన్నగా కాదని — ఇలా అనేక ఉదాహరణలిచ్చి, "కొంటెలను సజ్జనులతో కూర్చినంత మాత్రాన వారు ఆత్మశుద్ధి కలిగిన భక్తులు కాలేరు" అని చెబుతుంది. మంచి సాంగత్యం లేదా చెడు స్వభావం అంత తేలిగ్గా మారదన్న ఈ నీతిని పాఠం మొదట్లోనే ప్రవేశపెట్టడం, తర్వాతి ఎనిమిది పద్యాలకూ నేపథ్యాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది.

పాఠం ఉద్దేశాన్ని పుస్తకం స్వయంగా ఇలా చెబుతుంది — "సమాజహితాన్ని కోరి కవులు శతక రచనలు చేశారు. సమాజంలోని పరిస్థితులను తెలుపుతూ మానవులలో నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలను పెంపొందించుకోడానికి శతక కవులు కృషిచేశారు. అట్లాంటి వివిధ శతక పద్యాల్లోని విలువలను తెలియజేయడమే ఈ పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం."

ఈ పద్యాలు ఎందుకు నేటికీ ప్రాసంగికం. నిజమైన పూజకు ఆడంబరం కాదు సత్యం-దయ-ఏకాగ్రతలే అవసరమని, నిజమైన మిత్రుడు కష్టకాలంలో ఆదుకుంటాడని, అబద్ధాలు చెప్పి ఇతరుల సొమ్ము దోచుకునేవాడు మనిషి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడేనని — ఈ శతక పద్యాలు చెప్పే నీతులు ఏ కాలానికైనా, ఏ సమాజానికైనా వర్తించేవే. అందుకే వందల ఏళ్ళనాటి పద్యాలైనా, ఇటీవలి కాలంలో రాసిన శతకాలైనా ఒకే పాఠంలో పక్కపక్కనే నిలబడగలిగాయి.

4. దైవారాధన, నిస్వార్థ నీతి — మొదటి భాగం (పద్యాలు 1-3)

సర్వేశ్వర శతకం నుండి — నిజమైన పూజ ఎలా ఉండాలి?

"భవదీయార్చన సేయుచోన్ బ్రథమ పుష్పంబెన్న సత్యంబు, రెం డవ పుష్పంబు దయాగుణంబు, అతివిశిష్టం బేకనిష్టా సమే త సంపత్తి తృతీయ పుష్పమది భాస్వద్భక్తి సంయుక్తియౌ గవిధానంబవి లేని పూజల మదింగైకోవు సర్వేశ్వరా!" (1)

భావం: సర్వేశ్వరా! నీ పూజ చేసేటప్పుడు మొదటి పుష్పం సత్యం. రెండవ పుష్పం దయ. మూడో పుష్పం మిక్కిలి విశిష్టమైన ఏకాగ్రత. ఇది భక్తియోగ విధానం. ఈ మూడు పుష్పాలు లేని పూజలను నీవు అంగీకరించవు కదా! — పూలు, పళ్ళు వంటి బాహ్య వస్తువులు కాక సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత అనే మూడు గుణాలే నిజమైన పూజాద్రవ్యాలని యథావాక్కుల అన్నమయ్య ఈ పద్యంలో చెబుతాడు.

శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం నుండి — రాజాశ్రయం ఎందుకు అనవసరం?

"ఊరూరం జనులెల్ల భిక్షమిదరో, యెందంగుహల్లుండవో చీరానీకము వీధులందొరకదో, శీతామృత స్వచ్ఛవాః పూరం బేరుల బారదో, తపసుల న్బ్రోవంగ నీ వోపవో చేరం బోవుదురేల రాజుల జనుల్ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!" (2)

భావం: శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! తినడానికి అడిగితే ఎవరైనా ఇంత భిక్షం పెడతారు. నివసించడానికి గుహలున్నాయి. వస్త్రాలు వీధుల్లో దొరుకుతాయి. తాగడానికి నదుల్లో చల్లని అమృతంవంటి స్వచ్ఛమైననీరు దొరుకుతుంది. తాపసులను కాపాడటానికి నీవున్నావు. అయినా ఈ ప్రజలు రాజులను ఎందుకు ఆశ్రయిస్తారో తెలియదు. ధూర్జటి కృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలో ఉండికూడా "రాజుల మెత్తులు, వారి సేవ నరకప్రాయం" అని నిర్భయంగా చెప్పిన ధీశాలి — ఈ పద్యంలోనూ రాజాశ్రయం కన్నా దైవాశ్రయమే మిన్న అనే భావననే నొక్కి చెబుతాడు.

మల్లభూపాలీయం నుండి — నిజమైన సంపద ఏమిటి?

"సిరి లేకైన విభూషితుండె యయి భాసిల్లున్ బుధుండౌదలన్ గురుపాదానతి కేలనిగి చెపులందున్స్విన్ని వక్త్రంబునన్ స్థిర సత్యోక్తి భుజంబులన్విజయమున్ చిత్తంబునన్ సన్నునో హర సౌజన్యము గల్గినన్ సురభిమల్లా! నీతివాచస్పతీ!" (3)

భావం: నీతిలో బృహస్పతి అంతటివాడవైన ఓ సురభిమల్లా! తలవంచి గురువు పాదాలకు నమస్కరించేవాడు, దానగుణం కలిగినవాడు, చెప్పే విషయాన్ని శ్రద్ధగా వినేవాడు, సత్యవ్రతుడైనవాడు, భుజబలంతో విజయాలను పొందేవాడు, మనస్సునిండా మంచితనం కలవాడైన పండితుడు సంపదలు లేకున్నా ప్రకాశిస్తాడు — డబ్బు ఒక వ్యక్తి గొప్పతనానికి కొలమానం కాదని, గురుభక్తి-సత్యం-దానగుణం-సద్గుణాలే నిజమైన ఆభరణాలని ఎలకూచి బాలసరస్వతి చెబుతాడు.

5. రామభక్తి, నీతి-వ్యతిరేక చిత్రణ — రెండో భాగం (పద్యాలు 4-5)

దాశరథి శతకంలోని ప్రతి పద్యం చివర "దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!" అనే మకుటం పునరావృతమవుతుంది — ఇది ఈ శతకపు గుర్తింపు వాక్యం. పాఠంలో ఎంపిక చేసిన పద్యంలో రామదాసు శ్రీరాముణ్ణి యుద్ధరంగంలో శత్రుభయంకరుడిగా, దుఃఖితుల పాలిటి బంధువుగా, ధనుర్విద్యలో సాటిలేని వీరుడిగా కీర్తిస్తూ, "నీకు సాటివచ్చే దైవం మరొకరు లేరు" అని మదించిన ఏనుగునెక్కి ఢంకా మోగిస్తూ లోకమంతా చాటి చెబుతానని అంటాడు.

తర్వాతి పద్యం నరసింహ శతకం నుండి — ఇది నేరుగా నీతిని బోధించకుండా, "ఇలా చేస్తే చాలు, అలా చేసినట్లే" అనే పోలికల ద్వారా వ్యంగ్యంగా నీతిని చెబుతుంది —

"హరిదాసులను నిందలాడకుండినఁ జాలు సకల గ్రంథమ్ములు చదివినట్లు భిక్షమియ్యంగఁ దప్పింపకుండినఁ జాలు జేముట్టి దానంబు చేసినట్లు మించి సజ్జనుల వంచింపకుండినఁ జాలు నింపుగా బహుమాన మిచ్చినట్లు దేవాగ్రహారముల్ దీయకుండినఁ జాలు గనకకంబపుగుళ్ళు గట్టినట్లు ఒకరి వర్షాశనము ముంచకున్నఁ జాలు బేరు కీర్తిగ సత్రముల్ పెట్టినట్లు భూషణవికాస! శ్రీధర్మపురి నివాస! దుష్టసంహార! నరసింహ! దురితదూర!" (5)

భావం: అలంకారాలచేత శోభిల్లేవాడా! ధర్మపురిక్షేత్రంలో వెలసినవాడా! దుష్టులను సంహరించేవాడా! నరసింహా! విష్ణుభక్తులను నిందించకుండా ఉంటేచాలు, అనేక గ్రంథాలను చదివినట్లే. భిక్షమిచ్చేవారిని ఆపకుంటేచాలు, అది దానం చేసినట్లే. సజ్జనులను మోసం చేయకుండా ఉంటేచాలు, గొప్ప బహుమతినిచ్చినట్లే. దేవతా మాన్యాలను ఆక్రమించకుండా ఉంటేచాలు, బంగారు ధ్వజస్తంభంతో గుడికట్టించినట్లే. ఇంకొకరి ఏడాదికి సరిపడే భోజనాన్ని ముంచుకోకపోతేచాలు, తన పేరుతో సత్రాలు కట్టించినట్లే — కాకుత్స్థం శేషప్ప కవి ఈ పద్యంలో "పెద్ద పుణ్యకార్యాలు చేయలేకపోయినా, కనీసం ఇతరులకు హాని చేయకుండా ఉండటమే నిజమైన పుణ్యం" అనే లోతైన నీతిని వ్యంగ్యంగా చెబుతాడు.

6. త్యాగశీలి, మైత్రి, నరరూప రాక్షసుడు — మూడో భాగం (పద్యాలు 6-8)

విశ్వనాథేశ్వర శతకంలోని పద్యం త్యాగదీక్షతో ప్రజల దైన్యస్థితిని తొలగించి, మాతృదేశపు గొప్పతనాన్ని లోకానికి చాటేవాడే నిజమైన కీర్తిమంతుడని చెబుతుంది. తర్వాతి పద్యం శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం నుండి — నిజమైన మిత్రుడి లక్షణాలను వర్ణిస్తుంది —

"పోత్తంబై కడునేర్పుతో హితము నుద్బోధించు మిత్రుండు, సం విత్తంబై యొక కార్యసాధనమునన్ వెల్గొందు మిత్రుండు, స్వా యత్తంబైన కృపాణమై యరుల నాహరించు మిత్రుండు, ప్రో చిత్తంబై సుఖమిచ్చు మిత్రుడు దగన్ శ్రీలంకరామేశ్వరా!" (7)

భావం: ఓ లంకరామేశ్వరా! మిత్రుడు పుస్తకమాదిరిగా మిక్కిలి నేర్పుతో మంచిని బోధిస్తాడు. కార్య సఫలతలో విలువైన ధనంవలె ఉపకరిస్తాడు. శత్రునాశనంలో స్వాధీనమైన కత్తివలె సహాయపడతాడు. నిండు మనసుతో సుఖాన్నిస్తాడు — పుస్తకం, ధనం, ఆయుధం అనే మూడు ఉపమానాలతో మిత్రుని బహుముఖ ప్రయోజనాన్ని నంబి శ్రీధరరావు ఈ పద్యంలో చిత్రిస్తాడు.

చివరిదిగా, వేణుగోపాల శతకంలోని పద్యం పైన చెప్పిన సద్గుణాలకు సరిగ్గా వ్యతిరేకమైన లక్షణాలను జాబితా చేస్తుంది — కలలో కూడా సత్యం పలకనివాడు, మాయమాటలతో ఇతరుల సొమ్ము అపహరించేవాడు, కులగర్వంతో పేదవారి గుడిసెలను తగలబెట్టేవాడు, లంచాలకు విలువ పెంచేవాడు, చెడు ప్రవర్తనలో తిరిగేవాడు, వావివరసలు పాటించనివాడు, నవ్వుతూనే ఎదుటివారిని నాశనం చేయాలనుకునేవాడు, తల్లిదండ్రులను ఇంటినుంచి వెళ్ళగొట్టేవాడు — ఇలాంటివాడు ఈ భూమిమీద మానవరూపంలో ఉన్న నరరూప రాక్షసుడే అని గడిగె భీమకవి ముగింపుగా చెబుతాడు. ఏడు పద్యాలు సద్గుణాలను వర్ణిస్తే, ఈ చివరి పద్యం దుర్గుణాలను హెచ్చరికగా చూపడం పాఠం కూర్పులోని ఒక ఆలోచనాత్మక ఎంపిక.

ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎంపిక చేసిన పద్యాలు మూడు భాగాలుగా, ఒకే నీతిబోధ వైపు కలుస్తాయి

7. భాషా సౌందర్యం — ఆటవెలది ఛందస్సు, ప్రకృతి-వికృతులు

ఆటవెలది ఛందస్సు (కొత్త పద్య ఛందస్సు). పాఠం చివర వ్యాకరణాంశాల్లో ఒక పద్యపాదాన్ని గణవిభజన చేసి చూపుతూ, పుస్తకం ఆటవెలది పద్యలక్షణాలను స్వయంగా ఇలా నిర్వచిస్తుంది —

పద్యంలో 4 పాదాలుంటాయి.
ప్రతి పాదానికి 5 గణాలుంటాయి.
1, 3 పాదాల్లో వరుసగా మూడు సూర్యగణాలు, రెండు ఇంద్రగణాలు ఉంటాయి.
2, 4 పాదాల్లో ఐదు సూర్యగణాలు ఉంటాయి.
ప్రతి పాదంలో 4వ గణంలోని మొదటి అక్షరం యతి చెల్లుతుంది.
ప్రాసనియమం పాటించలేదు.

ఇటువంటి లక్షణాలున్న పద్యాన్ని 'ఆటవెలది' పద్యం అని అంటారు. తెలుగు నీతిశతకాల్లో ఆటవెలది, తేటగీతి, కంద పద్యాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి — ఎందుకంటే వీటిలో ప్రాసనియమం సడలింపు ఉండటం వల్ల, సామాన్య పాఠకుడికి కూడా సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో నీతులు చెప్పడానికి కవులకు వెసులుబాటు లభిస్తుంది.

ప్రకృతి-వికృతులు. పాఠం వ్యాయామాల్లో మూడు జతల ఉదాహరణలు ఇస్తుంది — దిశ (ప్రకృతి, సంస్కృత మూలం) → దెస (వికృతి, తెలుగు రూపం); సముద్రం → సంద్రం; రాజు → రాయడు. సంస్కృత మూలపదం (ప్రకృతి) నుండి పుట్టి, ధ్వని మార్పులతో తెలుగులో వాడుకలోకి వచ్చిన రూపాన్ని వికృతి అంటారు — ఇది గత పాఠాల్లో నేర్చుకున్న సంధుల మాదిరిగానే తెలుగు పదాల పుట్టుక వెనుక ఉన్న మరో నియమం.

8. పద్యార్థ ఆధారిత అభ్యాసం

భాగం 1 — సర్వేశ్వర శతకం

"భవదీయార్చన సేయుచోన్ బ్రథమ పుష్పంబెన్న సత్యంబు, రెం డవ పుష్పంబు దయాగుణంబు, అతివిశిష్టం బేకనిష్టా సమే త సంపత్తి తృతీయ పుష్పమది భాస్వద్భక్తి సంయుక్తియౌ గవిధానంబవి లేని పూజల మదింగైకోవు సర్వేశ్వరా!"

పదవిజ్ఞానం — భవదీయార్చన: నీ పూజ; ఏకనిష్ఠ: ఏకాగ్రత.

కవి చెప్పిన మూడు పుష్పాలు ఏమిటి?
ఈ మూడు గుణాలు లేని పూజను దేవుడు ఎందుకు స్వీకరించడు?
ఈ పద్యం ద్వారా కవి భక్తి గురించి ఏమి బోధిస్తున్నాడు?

భాగం 2 — మల్లభూపాలీయం

"సిరి లేకైన విభూషితుండె యయి భాసిల్లున్ బుధుండౌదలన్ గురుపాదానతి కేలనిగి చెపులందున్స్విన్ని వక్త్రంబునన్ స్థిర సత్యోక్తి భుజంబులన్విజయమున్ చిత్తంబునన్ సన్నునో హర సౌజన్యము గల్గినన్ సురభిమల్లా! నీతివాచస్పతీ!"

పదవిజ్ఞానం — విభూషితుండు: అలంకరించబడినవాడు; భాసిల్లు: ప్రకాశించు.

సిరి (సంపద) లేకపోయినా ఒక పండితుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడు?
ఈ పద్యంలో చెప్పిన సద్గుణాలను జాబితా చేయండి.
"సంపద కన్నా సద్గుణాలే గొప్పవి" అనే భావాన్ని మీ సొంత మాటల్లో వివరించండి.

భాగం 3 — శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం

"పోత్తంబై కడునేర్పుతో హితము నుద్బోధించు మిత్రుండు, సం విత్తంబై యొక కార్యసాధనమునన్ వెల్గొందు మిత్రుండు, స్వా యత్తంబైన కృపాణమై యరుల నాహరించు మిత్రుండు, ప్రో చిత్తంబై సుఖమిచ్చు మిత్రుడు దగన్ శ్రీలంకరామేశ్వరా!"

పదవిజ్ఞానం — కృపాణం: కత్తి; అరులు: శత్రువులు.

మిత్రుడిని పుస్తకంతో ఎందుకు పోల్చారు?
కత్తితో మిత్రుడిని పోల్చిన సందర్భం ఏమిటి?
ఈ పద్యం ప్రకారం నిజమైన మిత్రుని లక్షణాలు ఏమిటి?

9. సారాంశం

'శతక మధురిమ' ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి, ఎనిమిది మంది కవుల నుండి ఎంపిక చేసిన స్వతంత్ర నీతి పద్యాల సంకలనం. సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయం పద్యాలు నిజమైన పూజ, రాజాశ్రయం అవసరం లేకపోవడం, సంపద కన్నా సద్గుణాల గొప్పతనం గురించి బోధిస్తాయి. దాశరథి, నరసింహ శతక పద్యాలు రామభక్తిని, "ఇతరులకు హాని చేయకపోవడమే పుణ్యం" అనే వ్యంగ్య నీతిని చెబుతాయి.

విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర పద్యాలు త్యాగశీలతను, నిజమైన మిత్రుని లక్షణాలను వర్ణిస్తే, చివరి వేణుగోపాల శతక పద్యం అబద్ధాలాడేవాడు, మోసగాడు, కులగర్వి అయిన వ్యక్తిని 'నరరూప రాక్షసుడు'గా చిత్రించి హెచ్చరిస్తుంది. వందల ఏళ్ళ నుంచి నేటి వరకూ కొనసాగుతున్న శతక సాహిత్య సంప్రదాయపు వైవిధ్యాన్ని, అందులోని కాలాతీత నీతిని ఈ పాఠం ఒకే చోట పరిచయం చేస్తుంది.

పరిశిష్టం — పదకోశం

పదం	అర్థం
ముక్తకం	దేనికదే స్వతంత్ర భావంతో ఉండే ఒంటరి పద్యం
మకుటం	శతక పద్యం చివర పునరావృతమయ్యే దేవుడు/ఆశ్రయుని పేరుతో కూడిన ముగింపు వాక్యం
ఏకనిష్ఠ	ఏకాగ్రత
భాసిల్లు	ప్రకాశించు
దైన్యస్థితి	దీనమైన, దుర్భరమైన స్థితి
కృపాణం	కత్తి
నరరూప రాక్షసుడు	మనిషి రూపంలో ఉన్న రాక్షసుడు (దుర్గుణాలున్న వ్యక్తికి రూపకం)
ఆటవెలది	4 పాదాలు, పాదానికి 5 గణాలు, ప్రాసనియమం లేని తెలుగు జాతి పద్యం
ప్రకృతి-వికృతి	సంస్కృత మూలపదం (ప్రకృతి) నుండి ధ్వనిమార్పుతో పుట్టిన తెలుగు రూపం (వికృతి)

Key formulas & results

Everything you need to memorise, in one card. Screenshot this for revision.

పాఠం స్వరూపం

8 శతకాలు × 1 పద్యం చొప్పున = 8 స్వతంత్ర ముక్తక పద్యాలు, 3 భాగాలుగా (I, II, III) కూర్పు

ఒకే కవి రచన కాదు — ఎనిమిది వేర్వేరు కవుల ఎంపిక చేసిన సంకలనం

ముక్తకం నిర్వచనం

ముక్తకం = దేనికదే స్వతంత్ర భావంతో ఉండే ఒంటరి పద్యం (కథా కొనసాగింపు అవసరం లేనిది)

శతకాల్లోని ప్రతి పద్యం ఒక ముక్తకమే — విడిగా చదివినా అర్థవంతంగా ఉంటుంది

మకుటం నిర్వచనం

మకుటం = పద్యం చివర పునరావృతమయ్యే దేవుడు/ఆశ్రయుని పేరుతో కూడిన ముగింపు వాక్యం

ఉదా: 'దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!', 'నరసింహ! దురితదూర!' — కొన్ని శతకాలు మకుట రహితంగానూ ఉంటాయి

ఎనిమిది కవుల కాలరేఖ

13వ శతాబ్దం (సర్వేశ్వర) → 16వ శతాబ్దం (శ్రీకాళహస్తీశ్వర) → 17వ శతాబ్దం (మల్లభూపాలీయం, దాశరథి) → 18వ శతాబ్దం (నరసింహ) → 1920-2011 (విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల)

శతక రచనా సంప్రదాయం 800 ఏళ్ళకు పైగా కొనసాగుతూనే ఉందని చూపే కాలరేఖ

ఆటవెలది ఛందస్సు

4 పాదాలు + పాదానికి 5 గణాలు + (1,3 పాదాల్లో 3 సూర్య+2 ఇంద్రగణాలు; 2,4 పాదాల్లో 5 సూర్యగణాలు) + 4వ గణం మొదటి అక్షరం యతి + ప్రాసనియమం లేదు

పాఠం చివర వ్యాకరణాంశాల్లో పుస్తకం స్వయంగా ఇచ్చిన నిర్వచనం

ప్రకృతి-వికృతి ఉదాహరణలు

దిశ→దెస, సముద్రం→సంద్రం, రాజు→రాయడు

సంస్కృత మూలపదం (ప్రకృతి) నుండి ధ్వనిమార్పుతో పుట్టిన తెలుగు రూపం (వికృతి)

పాఠం స్థానం

పాఠం 7 / 11, పేజీలు 66-76

భాగ్యోదయం (పాఠం 6) తరువాత, జీవనభాష్యం (పాఠం 8) కు ముందు వచ్చే శతక పాఠం

⚠️

Common mistakes & fixes

These are the exact errors that cost students marks in board exams. Read them once, save yourself the trouble.

WATCH OUT

✗ ఈ పాఠాన్ని ఒకే కవి రాసిన ఒకే రచనగా అనుకోవడం

✓ ఇది ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి, ఎనిమిది మంది వేర్వేరు కవుల నుండి ఎంపిక చేసిన స్వతంత్ర పద్యాల సంకలనం — ప్రతి పద్యానికి వేరే కవి, వేరే శతకం, వేరే మకుటం ఉంటాయి.

WATCH OUT

✗ అన్ని శతకాలు మధ్యయుగానికి చెందినవని అనుకోవడం

✓ సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయం, దాశరథి, నరసింహ శతకాలు మధ్యయుగానివైనా, విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల శతకాలు 20వ శతాబ్దానికి చెందినవి — శతక రచన ఈనాటికీ కొనసాగుతున్న ప్రక్రియ.

WATCH OUT

✗ నరసింహ శతక పద్యాన్ని పెద్ద పుణ్యకార్యాలు చేయమని ప్రత్యక్షంగా బోధించే పద్యంగా అనుకోవడం

✓ ఈ పద్యం వ్యంగ్యంగా నీతిని చెబుతుంది — 'పెద్ద పుణ్యకార్యం చేయలేకపోయినా, కనీసం ఇతరులకు హాని చేయకుండా ఉండటమే చాలు, అది కూడా పుణ్యంతో సమానమే' అనే పోలికల ద్వారా నీతిని బోధిస్తుంది, ప్రత్యక్ష ఆజ్ఞగా కాదు.

WATCH OUT

✗ మకుటం ప్రతి శతకంలోనూ తప్పనిసరిగా ఉంటుందని అనుకోవడం

✓ పాఠ్యభాగ వివరాలు స్పష్టంగా చెప్పినట్లు, మకుటం సాధారణంగా ఉన్నా, మకుట రహితంగా కూడా కొన్ని శతకాలు ఉన్నాయి — ఇది నియమం కాదు, సాధారణ సంప్రదాయం మాత్రమే.

WATCH OUT

✗ దాశరథి శతకకర్త రామదాసును, పాఠంలోని దాశరథి శతక పద్యంలో కీర్తించబడిన శ్రీరాముడిని ఒకరేనని అనుకోవడం

✓ కంచర్ల గోపన్న (రామదాసు) ఈ శతకపు రచయిత — భద్రాచలంలో రామాలయాన్ని కట్టించిన భక్తుడు. పద్యంలో కీర్తించబడేది శ్రీరాముడు అనే దేవుడు, రచయిత కాదు — ఇది రచయితను, పద్యం విషయాన్ని పొరబడకుండా చూసుకోవలసిన స్పష్టత.

WATCH OUT

✗ ఆటవెలది వంటి ఛందస్సు నియమాలను కేవలం జ్ఞాపకం చేసుకోవలసిన సూత్రాలుగా మాత్రమే చూడటం, పద్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అవి ఎలా ఉపయోగపడతాయో గమనించకపోవడం

✓ గణవిభజన చేయడం వల్ల పద్యంలోని పదాలు ఎక్కడ విరుగుతాయో, యతి-ప్రాస ఎక్కడ కుదురుతాయో అర్థమవుతుంది — ఇది కేవలం పరీక్షకోసం కాదు, పద్యాన్ని సరిగ్గా చదవడానికి, పఠించడానికి ఉపయోగపడే ఆచరణాత్మక నైపుణ్యం.

Practice problems

Work through this chapter's problems as a readiness check — reveal each solution, mark yourself honestly, and get your gap report at the end.

Readiness check

Are you exam-ready for శతక మధురిమ — వివిధ శతక కవుల పద్యాలు?

8 problems from this chapter. Try each one, reveal the worked solution, mark yourself honestly — get your gap report at the end.

8 questions~6 min

5-minute revision

The whole chapter, distilled. Read this the night before the exam.

•'శతక మధురిమ' — ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి ఎంపిక చేసిన స్వతంత్ర పద్యాల సంకలనం
•10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష) 11 పాఠాలలో ఏడవది — పేజీలు 66-76
•ముక్తకం = స్వతంత్ర భావంతో ఉండే ఒంటరి పద్యం; మకుటం = పద్యం చివర పునరావృతమయ్యే ముగింపు వాక్యం
•సర్వేశ్వర శతకం (యథావాక్కుల అన్నమయ్య) — నిజమైన పూజకు సత్యం, దయ, ఏకాగ్రత అవసరం
•శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం (ధూర్జటి) — రాజాశ్రయం కన్నా దైవాశ్రయమే మిన్న
•మల్లభూపాలీయం (ఎలకూచి బాలసరస్వతి) — సంపద కన్నా సద్గుణాలు గొప్పవి
•దాశరథి శతకం (రామదాసు) — 'దాశరథీ! కరుణాపయోనిధీ!' మకుటంతో రామభక్తి
•నరసింహ శతకం (కాకుత్స్థం శేషప్ప కవి) — హాని చేయకపోవడమే పుణ్యం అనే వ్యంగ్య నీతి
•విశ్వనాథేశ్వర శతకం (గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ, 1934-2011) — త్యాగశీలత
•శ్రీలంకరామేశ్వర శతకం (నంబి శ్రీధరరావు, 1934-2000) — నిజమైన మిత్రుని లక్షణాలు
•వేణుగోపాల శతకం (గడిగె భీమకవి, 1920-2010) — 'నరరూప రాక్షసుడు' హెచ్చరిక పద్యం
•ఆటవెలది ఛందస్సు లక్షణాలు; ప్రకృతి-వికృతి ఉదాహరణలు (దిశ-దెస, సముద్రం-సంద్రం, రాజు-రాయడు)

Telangana (TSBIE) marks blueprint

Where the marks come from in this chapter — so you can plan your prep.

Typical chapter weightage: ఖచ్చితమైన మార్కుల విభజన కోసం తెలంగాణ SSC తెలుగు అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం అవసరం — ఇంకా సేకరించలేదు. దిగువ వర్గాలు పాఠం స్వభావం (పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు, ఛందస్సు) ఆధారంగా అంచనా వేయబడ్డాయి, ఖరారు కాదు.

Question type	Marks each	Typical count	What it tests
పద్యభాగం ఆధారిత ప్రశ్నలు (సందర్భం, భావం)	2-4	2-3	ఇచ్చిన పద్యభాగానికి సందర్భం, భావం వివరించడం
కవి పరిచయం	4-5	1	ఏదైనా ఒక శతక కవి జీవిత విశేషాలు, శతకం పేరు
వ్యాకరణాంశాలు (ఛందస్సు, ప్రకృతి-వికృతులు)	1-2	1-2	ఆటవెలది గణవిభజన, ప్రకృతి-వికృతి గుర్తింపు
బహుళైచ్ఛిక / స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు	1	0-2	పద్యాల్లోని నీతులు, మకుటాల గుర్తింపు

Prep strategy

ఎనిమిది శతకాల పేర్లు, వాటి కవుల పేర్లు జతపరచగలిగేలా కంఠస్థం చేయండి
ప్రతి పద్యంలోని కేంద్ర నీతిని ఒక్క వాక్యంలో చెప్పగలిగేలా సిద్ధం చేసుకోండి
ఆటవెలది ఛందస్సు లక్షణాలను (4 పాదాలు, 5 గణాలు, యతి, ప్రాస లేకపోవడం) గుర్తుంచుకోండి
ముక్తకం, మకుటం అనే పరిభాష పదాలకు నిర్వచనాలు రాయగలగాలి

Where this shows up in the real world

This chapter isn't just an exam topic — it lives in the world around you.

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణలు

పద్యభాగ ఆధారిత ప్రశ్నలకు సిద్ధంగా ఉన్న ప్రామాణిక ఉదాహరణలు — ఎనిమిది వేర్వేరు పద్యాలు

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం

కవి పరిచయ ప్రశ్నకు సిద్ధమైన సమాచారం — ఎనిమిది మంది శతక కవుల జీవిత విశేషాలు

సత్యం

సత్యం, దయ, మైత్రి వంటి విలువలను వాస్తవ జీవితంలో అన్వయించుకునే అవకాశం

ఆటవెలది ఛందస్సు అభ్యాసం ద్వారా భవిష్యత్తులో ఇతర తెలుగు జా…

ఆటవెలది ఛందస్సు అభ్యాసం ద్వారా భవిష్యత్తులో ఇతర తెలుగు జాతి పద్యాల గణవిభజనకు పునాది

Exam strategy

Battle-tested tips from teachers and toppers for this chapter.

పద్యభాగ ప్రశ్నలో ముందుగా సందర్భం (శతకం పేరు, కవి పేరు) రాసి, తరువాత భావం రాయండి

కవి పరిచయంలో శతకం పేరు, కాలం, ప్రత్యేకతలను వేర్వేరుగా స్పష్టంగా రాయండి

ఏ పద్యాన్ని ఏ శతకం నుండి తీసుకున్నారో, దాని మకుటం ఏమిటో ఖచ్చితంగా గుర్తుంచుకోండి — ప్రశ్నలు తరచూ దీనిపైనే వస్తాయి

సమయం తక్కువగా ఉంటే ఎనిమిది శతకాల పేర్లు, కవుల పేర్లను జతపరచే పట్టికను ముందుగా రాసుకోండి

Going beyond the textbook

For olympiad aspirants and curious learners — topics that build on this chapter.

STRETCH

తెలుగు సాహిత్యంలోని ఇతర ప్రసిద్ధ శతకాలను (వేమన శతకం, సుమతీ శతకం, కృష్ణ శతకం వంటివి) పరిశోధించి, వాటి మకుటాలను, నీతులను ఈ పాఠంలోని ఎనిమిది శతకాలతో పోల్చండి

STRETCH

ఆటవెలది, తేటగీతి, కంద పద్యాల గణవిభజన నియమాలను పోల్చుతూ ఒక పట్టిక తయారుచేయండి

STRETCH

20వ శతాబ్దంలో రాసిన శతకాలు (విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల వంటివి) మధ్యయుగ శతకాలతో పోలిస్తే భాష, శైలిలో ఎలాంటి మార్పులు కనిపిస్తాయో విశ్లేషించండి

STRETCH

ప్రకృతి-వికృతి పదాల జాబితాను సొంతంగా విస్తరించి, ఒక్కో జతకూ ఉదాహరణ వాక్యం రాయండి

Where else this chapter is tested

CBSE board isn't the only one — other exams test this chapter too.

తెలంగాణ SSC పరీక్ష — తెలుగు (ప్రథమ భాష), పద్యభాగం మరియు వ్యాకరణాంశాల ప్రశ్నలు

తెలంగాణ 9వ తరగతి తెలుగు — ఇదే తరహా శతక పద్యాల పరిచయం

తెలుగు భాషా పోటీ పరీక్షలు — శతక సాహిత్యం, ఛందస్సు అంశాలు

AI helpers for this chapter

Generate more practice on the fly, or have the chapter explained at a different level.

⚡

Generate 5 more questions

Fresh MCQs + short-answer items based on this chapter, plus answer keys.

🧠

Explain at a different level

Re-explain the chapter at the level you actually want.

📝 My notes

Saved on this device — sign in to sync · how this works

0/600

Questions students ask

The real ones — pulled from the Q&A community and tutor sessions.

కాదు. ఇది ఎనిమిది వేర్వేరు శతకాల నుండి, ఎనిమిది మంది వేర్వేరు కవుల నుండి ఎంపిక చేసిన స్వతంత్ర పద్యాల సంకలనం — సర్వేశ్వర, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, మల్లభూపాలీయం, దాశరథి, నరసింహ, విశ్వనాథేశ్వర, శ్రీలంకరామేశ్వర, వేణుగోపాల శతకాల నుండి ఒక్కో పద్యం.

సాధారణంగా ఉంటుంది గానీ, తప్పనిసరి కాదు. పాఠ్యభాగ వివరాలు స్పష్టంగా చెప్పినట్లు మకుట రహితంగా కూడా కొన్ని శతకాలు ఉన్నాయి.

తెలంగాణ SSC తెలుగు పరీక్షకు సంబంధించిన అధికారిక మోడల్ ప్రశ్నపత్రం ఇంకా సేకరించలేదు. ఊహించిన మార్కుల విభజన ఇవ్వడం కంటే, నిజంగా తెలిసింది మాత్రమే చెప్పడం సరైనదని ఈ సైట్ నియమం.

అవును — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకంలోని పేజీలు 66-76 నేరుగా చదివి రాయబడింది, ఎనిమిది పద్యాలకూ పుస్తకం స్వయంగా ఇచ్చిన తాత్పర్యాలతో సరిపోల్చి ధృవీకరించబడింది.

Practice more, ask doubts, find a tutor

Telangana (TSBIE) Class 10 mock tests

Telangana (TSBIE) Class 10 PYQs

Ask in Q&A

Telugu flashcards

Related chapters

Students who read శతక మధురిమ — వివిధ శతక కవుల పద్యాలు usually read these next.

దానశీలము — బమ్మెర పోతన

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మొదటి పాఠం — బమ్మెర పోతన శ్రీమహాభాగవతం అష్టమ స్కంధంలోని 'వామన చరిత్ర'లో భాగం. బలి చక్రవర్తి వామనునికి మూడడుగుల నేల దానమివ్వటం, శుక్రాచార్యుని హెచ్చరిక, బలి యొక్క అచంచలమైన సత్యనిష్ఠ, వామనుని త్రివిక్రమ రూపం — అన్నీ తెలుగు వికీసోర్స్‌లోని మూల పద్యాల నుండి ఉదహరించబడ్డాయి.

ఎవరి భాష వాళ్ళకు వినసొంపు — దా॥ సామల సదాశివ

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని రెండవ పాఠం — బహుభాషా పండితుడు దా॥ సామల సదాశివ తన 'యాది' వ్యాససంపుటి నుండి రాసిన భాషావ్యాసం. ప్రతి ప్రాంతపు, ప్రతి భాషకు దాని సొంత పలుకుబడి, నుడికారం ఎంత మధురంగా ఉంటుందో వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా చెప్పే వ్యాసం — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

భిక్ష — శ్రీనాథుడు

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని పదవ పాఠం — కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు రచించిన 'కాశీఖండము' సప్తమాశ్వాసంలోని ఒక ఘట్టం. వేదవ్యాస మహర్షి కాశీలో భిక్ష దొరకక కోపంతో నగరాన్ని శపించబోగా, పార్వతీదేవి సామాన్య స్త్రీ వేషంలో వచ్చి ఆకలి వివేకాన్ని ఎలా కప్పివేస్తుందో బోధించి, ఆతిథ్యమిచ్చిన కథ — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.

వీర తెలంగాణ — దా॥ దాశరథి కృష్ణమాచార్య

తెలంగాణ SCERT 10వ తరగతి తెలుగు వాచకం (ప్రథమ భాష)లోని మూడవ పాఠం — దాశరథి కృష్ణమాచార్య రచించిన 'రుద్రవీణ' కవితాసంపుటి నుండి తీసుకున్న ఆధునిక పద్యాలు. కాకతీయుల కాలం నుండి నిజాం వ్యతిరేక పోరాటం వరకు తెలంగాణ వీరుల చరిత్రను, త్యాగాలను కీర్తించే గేయాలివి — SCERT తెలంగాణ అధికారిక 2026-27 పాఠ్యపుస్తకం నుండి నేరుగా తీసుకోబడింది.